Symbolische paasmis in een spookstad

Bevrijding - Reportage - Iraakse christenen kwamen voor Pasen naar hun kerk in Bartella, zes maanden nadat IS werd verjaagd.

"We komen terug!", zegt de priester, en zijn gehoor applaudisseert. Ongebruikelijk in een kerk, maar alles is hier vandaag ongewoon. De paasmis wordt gelezen op de zaterdag voor Pasen, buiten staan twaalf bussen die de kerkgangers hebben vervoerd naar een lege, deels vernielde stad op de Nineve-vlakte. Ook de kerk draagt de sporen van meer dan twee jaar bezetting door de terreurgroep Islamitische Staat. En dan is er ook nog een klok die stilstond op tien voor acht, en spontaan weer gaat lopen als de mis begint.


"We komen terug, met de olijftak, net als de duif van Noach", houdt vader Yacoub de volle kerk voor, waar extra stoelen zijn aangesleept voor politici, generaals en politiechefs. "We komen terug uit onze opvangkampen, we herrijzen", is zijn paasboodschap aan de ongeveer 350 ontheemden uit Bartella, die voor een paar uur terug zijn in de stad die ze in augustus 2014 overhaast verlieten voordat IS (of 'Daesh', zoals de terreurbeweging hier heet) haar innam. Sindsdien zitten ze in de christelijke enclave Ainkawa in Iraaks Koerdistan.


De mis, de tweede grote in de Syrisch-orthodoxe Mar Shmoni-kerk sinds de bevrijding in oktober, is bedoeld als een boodschap, zegt de priester later, als hij in de zwaarbeschadigde gemeenschapsruimte een broodje falafel eet met zijn congregatie en de gasten. "Een boodschap aan de wereld en de christenen, dat dit onze plek is, waarheen we zullen terugkeren."


Maar in de afgelopen zes maanden waren de enige inwoners in Bartella Iraakse soldaten die er hun hoofdkwartier hadden voor de strijd in Mosul, vijftien kilometer verderop. Bij binnenrijden vallen de vlaggen van Ali en Hussein op, de schoonzoon en kleinzoon van profeet Mohammed; de stad wordt bewaakt door sjiitische milities, die ook een christelijke brigade hebben.


"Een spookstad", zegt Wafa Dalia (27), lid van het kerkkoor, als de bus langs de vernielde huizen rijdt. Het koor, dat eerst n0g flink oefende in de bus, is stilgevallen, mobieltjes filmen de trieste aanblik van hun stad. Dalia vertelt dat haar ouderlijk huis redelijk intact is, maar leeggeroofd, net als veel andere. Door IS, of na de bevrijding door militieleden.


Toch denkt ze dat er de komende maanden bewoners zullen terugkeren. "We zijn vreemden in Koerdistan, hier is het beter. Als het schooljaar eindigt, zullen gezinnen verhuizen." Maar ook scholen zijn kapot of geplunderd. Student Aws Chuna (18) denkt dat hij voor het nieuwe studiejaar van universiteit zal moeten veranderen. De zijne, die van Mosul, opereert momenteel in Kirkuk, maar zal teruggaan, "en dat is te gevaarlijk voor ons, ook na Daesh. Mosul heeft slechte ideeën over christenen."


"Veel mensen popelen om terug te gaan", zegt Behnam Denha (77) na de mis. "En vandaag is de eerste stap." "Ik hoop dat mijn stad binnenkort weer levendig en vol is", vult zijn vriend Jameel Almalan (69) aan, die uit San Diego over is voor Pasen. Maar daarvoor is nog veel nodig, al was het maar dat de meeste mensen geen geld hebben om hun huis op te knappen en opnieuw in te richten.


Vader Yacoub hoopt dat de wereldkerken helpen, net als ze deden bij de opvang. Want van de Iraakse regering moeten ze het niet hebben. "Die heeft voor onze ontheemden niets gedaan."


Stroom en water zijn nodig, maar ook veiligheid. Hij beaamt dat er in zes maanden niets is gebeurd. "Eerst moet Mosul worden bevrijd. Zolang Daesh daar nog zit, is dat een risico."


Dat is deels waarom nauwelijks mensen terugkeerden. Want ze vertrouwen de politie en het Iraakse en Koerdische leger niet. "Die zaten er toen Daesh kwam, en toch veroverde die Bartella. Er moet bescherming voor ons komen, en druk op de VN en de regering om dat te regelen."

Christenen na IS

Meer dan honderdduizend christenen namen de benen, toen IS in 2014 de Nineve-vlakte en Mosul veroverde. Ze vestigden zich vooral in de christelijke voorstad Ainkawa van Erbil, de hoofdstad van Iraaks Koerdistan.


Twee jaar later woont een deel van hen er nog in opvangkampen, anderen delen gebouwen of vonden een baan en een huis. Ongeveer de helft van de christelijke ontheemden is naar het Westen geëmigreerd, soms binnen programma's voor Iraakse christenen, als in Frankrijk en Duitsland.


Hoewel velen zeggen naar huis terug te willen als dat veilig is, is de verwachting dat slechts een deel van hen echt zal terugkeren, en dan vooral de ouderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden