'Sylvana liet zich niet toespreken als een onmondig kind, geweldig'

racisme | interview | Sylvana Simons is niet dienstbaar en gehoorzaam en dat verwachten witte Nederlanders onbewust wel van haar, zegt Gloria Wekker, emeritus hoogleraar genderstudies.

De storm die deze week rond Sylvana Simons opstak, komt niet uit de lucht vallen. Dat het bijna samenviel met de presentatie van haar boek 'White Innocence' noemt Gloria Wekker (1950) daarom geen toeval. "Nederlanders denken dat ras in hun samenleving geen rol speelt, maar het is overal aanwezig en het zit ontzettend diep. Vierhonderd jaar van kolonialisme laat zich niet van de ene op de andere dag uitwissen."

Het ironische is volgens de emeritus hoogleraar genderstudies van de Universiteit van Utrecht dat Nederlanders van zichzelf het beeld hebben dat zij kleurenblind en antiracistisch zijn. "Ik doe een aanval op het dominante vertoog dat Nederlanders een gelukkig, tolerant en rechtvaardig volk vormen. Het staat voor mij vast dat niet-witte migranten onbewust worden geassocieerd met het koloniale verleden, de tijd dat het normaal was dat je op niet geciviliseerde mensen kon neerkijken."

Centrale rol in haar wetenschappelijk en in het Engels geschreven boek speelt de term 'cultureel archief'. "Dat ligt dus niet in Middelburg of Amsterdam, maar dat zit tussen de oren. Dat leeft in je hart en geest. Dat hele pakket aan associaties heb je van jongs af aan met de paplepel binnengekregen via versjes, verhalen, literatuur, reclame, televisie en ga zo maar door. Dan zijn we eigenlijk al weer bij Zwarte Piet, dat leuke tiepje dat zo dom praat en er zo karikaturaal uitziet en voor veel kinderen de toon zet."

De familie Wekker verhuisde in 1951 van Parimaribo naar Nederland omdat vader rechten wilde studeren. Gloria herinnert zich hoe iedereen probeerde om haar over haar bol te aaien. De familie werd destijds benaderd met een welwillende nieuwsgierigheid. Wekker geeft toe dat ook zij ooit geloofde dat de Nederlandse samenleving tolerant was. De schellen vielen haar van de ogen toen zij begin jaren negentig na vijf jaar promotieonderzoek in de VS terugkwam in Nederland.

Wekker kreeg een aanstelling als hoogleraar in Utrecht, maar werd veelvuldig aangezien voor secretaresse, of voor iemand van de garderobe of catering. "Ik stelde me eens bij een vergadering voor aan een man en het eerste wat hij deed was het geven van zijn jas. Het paste niet in zijn denkraam dat ik een collega kon zijn. Dat was pijnlijk voor mij, maar ook voor hem."

Dat patroon staat volgens Wekker nog recht overeind en dat vindt zijn oorzaken in onder meer het onderwijs. Zo krijgen Amsterdamse middelbare scholieren gemiddeld tien minuten per jaar les over slavernij, bleek tijdens een onderzoek in 2012. "Bij Nederlandse geschiedenis gaat het altijd om de strijd tegen het water, de Tachtigjarige Oorlog en de Gouden Eeuw. Nooit over de enige constante sinds het ontstaan van de Republiek der Verenigde Nederlanden: vierhonderd jaar kolonialisme."

Op televisie hoorde Wekker de schrijver Martin Bril eens de opmerking maken dat hij hoopte dat zijn dochter later niet zou thuiskomen met 'een grote neger'. "Ja, dat is grappig bedoeld. Net als de opmerking die Jack Spijkerman tegen Umberto Tan maakte dat hij 'niet alleen donker, maar ook nog dom' was. Goed, daar bood Spijkerman later zijn excuses voor aan, maar mijn punt is dat al deze onaangename opmerkingen hun voedingsbodem vinden in het culturele archief van Nederlanders."

Van een geheel andere orde vond Wekker het optreden van minister Rita Verdonk toen zij in 2006 Ayaan Hirsi Ali haar Nederlanderschap wilde afpakken. "Ik was ronduit gechoqueerd toen ik Verdonk als een gebroken plaat het mantra 'gelijke monniken, gelijke kappen' hoorde herhalen. Beangstigend ook. Ik dacht: als een machtige en slimme vrouw als Ayaan al zo in de hoek wordt getrapt, wie is er dan nog veilig."

Wekker vindt, kortom, dat de hype rond Sylvana Simons vele voorvaders heeft. "Het is zo hoog opgelopen doordat zij zich niet aan het culturele archief heeft gehouden. In het tv-programma 'DWDD' gedroeg zij zich niet zoals was 'afgesproken'. In plaats van dienstbaar en gehoorzaam te zijn, had zij een grote mond, zette hoog in en kwam scherp uit de hoek. Ze liet zich niet toespreken als een minderjarig kind. Ik vond dat geweldig, maar daar dachten anderen kennelijk anders over. Natuurlijk heb ik mijn vraagtekens bij de partij Denk waarbij zij zich heeft aangesloten. Maar dat zij meer brood ziet in Denk dan in bijvoorbeeld GroenLinks, mogen bestaande partijen zich best aantrekken."

In het kort

Gloria Wekkers laatste boek 'White Innocence', gaat over het ontkennen van het bestaan van racisme in Nederland.

Volgens Wekker krijgen witte Nederlanders met de paplepel ingegoten om met een 'koloniale' blik naar zwarte Nederlanders te kijken.

'Zwaai Zwarte Piet definitief uit'

Ruim honderd programmamakers, acteurs en sportmensen hebben de omroep NTR gisteren in een open brief gevraagd Zwarte Piet definitief uit te zwaaien. De ondertekenaars wijzen erop dat de NTR de omroep is 'die speciaal in het leven geroepen is om zogenaamde kwetsbare doelgroepen en genres te bedienen'. Het Sinterklaasjournaal van de NTR speelt volgens hen in het pietendebat een belangrijke rol, omdat dit programma de enige echte Sinterklaas brengt in de huiskamers van Nederland.

Sinterklaas neemt bij de komende landelijke intocht in Maassluis vooral donkerbruine en zwarte Pieten mee, zo maakte Burgemeester Edo Haan van Maassluis gisteren bekend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden