SwissLeaks gaat Nederlandse schatkist niet echt spekken

De Belgische belastingdienst hield 400 miljoen euro over aan de zwartspaarders die hun rekeningen bij bankreus HSBC illegaal gebruikten. De Nederlandse fiscus haalde slechts twee miljoen euro aan naheffingen en boetes binnen.

Een lichte teleurstelling zal zich vermoedelijk hebben meester gemaakt van de inspecteurs van de Nederlandse Belastingdienst in het najaar van 2010. Met de gelekte gegevens van de Zwitserse vestiging van de bank HSBC hadden ze namelijk in potentie goud in handen. Onder de rekeninghouders die banden hadden met Nederland konden talloze zwartspaarders zitten, die nu alsnog tegen de lamp liepen. Maar het aantal spaarders dat daadwerkelijk belastingplichtig was in Nederland bleek laag: slechts een honderdtal.

Andere landen hadden meer geluk. Zo konden Frankrijk, België en de Verenigde Staten op basis van de gelekte gegevens grote bedragen opeisen aan boetes en achterstallige betalingen. Alleen de Belgische inspectie claimt al meer dan 400 miljoen euro terug van belastingplichtigen. Nederland, zo blijkt uit onderzoek van Trouw, kon tot nu toe slechts twee miljoen innen aan naheffingen. Ook omdat veel rekeningen mogelijk al bekend waren en om legitieme redenen in Zwitserland werden aangehouden. 'Project Parijs', zoals het onderzoek intern bij de Belastingdienst werd gedoopt, is inmiddels bijna afgerond.

Voor het eerst konden de afgelopen weken ook journalisten wereldwijd de lijst doornemen. De database is in oorsprong afkomstig van voormalig bankmedewerker Hervé Falciani, die de gegevens kopieerde van zijn werkgever HSBC, naar eigen zeggen omdat hij vond dat de Zwitserse vestiging van de bank onethisch handelde. Falciani vluchtte in eerste instantie naar Frankrijk, waar de Franse justitie de data vond bij een huiszoeking. Via de Franse autoriteiten belandde de database bij de krant Le Monde, die een kopie deelde met het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), een groep onderzoeksjournalisten waar ook journalisten van Trouw deel van uitmaken. In zo'n veertig landen is de lijst bekeken, de zogeheten SwissLeaks-publicaties beginnen vandaag.

Zwitserland dat destijds nog strak vasthield aan zijn bankgeheim, was boos over het lek. Volgens Bern gaat het om gestolen gegevens, en het land klaagde Falciani aan. Parijs trok zich daar weinig van aan en verspreidde in de loop van 2010 de database onder buurlanden en de VS. Internationaal ontstond er voor het eerst grote ophef over de lijst toen in 2012 bleek dat Griekenland de gegevens al twee jaar eerder had gekregen van de toenmalige Franse minister Lagarde (de data staan daarom bekend als de Lagarde-lijst), maar er niets mee had gedaan. Juist op het moment dat het land in grote financiële problemen was gekomen bleek daaruit dat Athene geen echte moeite deed zijn eigen rijken aan hun belastingplicht te houden. De toenmalige minister van financiën Papaconstantinou zou zelfs namen van familieleden van de lijst hebben verwijderd, een rechtzaak tegen hem loopt nog altijd.

Wie de 'Nederlandse' rekeninghouders bekijkt, komt ook vaak uit in het buitenland, bij buitenlandse personen. Zo zitten er tientallen bv's en cv's (commanditaire vennootschappen) bij die toebehoren aan Mexicanen, Venezolanen, Israëliërs, Britten, Monegasken en anderen. Maar ook van mensen op de lijst met de Nederlandse nationaliteit is de echte identiteit bepaald niet altijd zeker. Zo staat er een Nederlandse op met een Oost-Europese naam, geboren in Wenen, die in de periode 2006-2007 voor het forse bedrag van maximaal 59 miljoen op haar HSBC-rekening had staan.

Over haar is in Nederland en daarbuiten niets te vinden. Onderliggende stukken tonen dat zij in Antwerpen woont en eigenaar is van een diamantbedrijf in Monrovia, de hoofdstad van Liberia. Of haar naam en nationaliteit gefingeerd zijn en of zij een rol speelt in het circuit van bloeddiamanten waarmee burgeroorlogen in West- en Midden-Afrika worden gefinancierd (zie elders op deze pagina) is niet te achterhalen.

Uiteraard is van tal van Nederlanders wel uit te zoeken wie het zijn: een vrouwelijke kunsthandelaar, een exporteur van sterke drank, een manegehouder, eigenaren van een beveiligingsbedrijf, een consul wiens familie beschikt over oud geld, enzovoorts.

De mensen die Trouw bereikte bleken enkele jaren terug daadwerkelijk een brief van de Belastingdienst te hebben gekregen en velen hadden volstrekt logische verklaringen voor hun rekening (zie elders op deze pagina). Sommige bedrijfsnamen, zoals [naam] pensioner bv of [naam] beleggingen bv maken het doel duidelijk en zijn bovendien in Nederland gevestigd, waardoor de Belastingdienst daar in principe altijd zicht op moet hebben gehad.

In de database duiken veel internationaal beroemde namen op, zoals zangeres Tina Turner, Formule-1-coureur Fernando Alonso, fotomodel Elle Macpherson en acteur John Malkovich.

In Nederland duikt de naam op van Ralph Sonnenberg, één van de rijkste mensen van het land met een geschat vermogen van 1,6 miljard euro. Sonnenberg is grootaandeelhouder van luxaflex-fabrikant Hunter Douglas en woont al jaren in Zwitserland. Uit de gegevens blijkt dat hij een relatief klein bedrag bij HSBC had staan, en er zijn geen redenen om aan te nemen dat er iets aan de rekening niet zou deugen.

Internationale gegevens SwissLeaks

3,3 gigabyte aan gegevens

bijna 60.000 documenten uit de periode 1998-2007

106.458 namen van klanten, medewerkers en bedrijven

uit 203 landen

met 59.802 rekeningen vooral uit de periode 1998-2007

waar in 2006-2007 een maximum van ruim 100 miljard dollar (102.053.547.470,41) op stond

Nederlandse gegevens SwissLeaks

654 namen van klanten, bedrijven en medewerkers

geld verspreid over 1268 bank accounts

waar een maximum van 4.636.186.178,34 dollar (2006-2007) op stond

Daaronder vallen alle namen die volgens HSBC of de Franse overheid een link hebben met Nederland. Het geld dat een Venezolaanse ondernemer via een bv in Nederland aanhoudt bij HSBC is ook meegeteld. Net als tegoeden die andere banken bij HSBC aanhouden. Voor de Belastingdienst zijn alleen die bedragen interessant die particulieren bij HSBC aanhouden en niet hebben opgegeven in hun belastingaanslag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden