Swaziland / Elk jaar een verse bruid

Prinses LaMbikiza van Swaziland is de eerste vrouw van de polygame koning Mswati III. LaMbikiza: „Steeds als er iets naars gebeurt, zeg ik: pas je aan.”

door Sybilla Claus

In de koninklijke residentie Nkoyoyo, iets buiten de hoofdstad Mbabane, laat de bewapende garde onze wagen door. Na een privé-benzinestation doemt op een heuvel het paleis op van prinses LaMbikiza. Dit is het eerste paleis dat Mswati in 1982 liet bouwen, door een Italiaanse architect. Elk van de dertien koninginnen van Swaziland heeft recht op haar eigen paleis.

De vader van de huidige koning Mswati III had zo’n 90 vrouwen en meer dan 600 kinderen, waardoor het kleine land wemelt van de prinsessen en prinsen. Er valt dus ook te betogen dat Mswati III zich nog inhoudt. Terwijl normale mannen een vast roulatieschema hebben om hun vrouwen te bezoeken, kan de koning altijd ergens binnenvallen, of in zijn moeders paleis neerstrijken.

De Nederlandse consul woont al dertig jaar in Swaziland. Hij bracht het contact met prinses Gcebile tot stand, die op haar beurt de eerste vrouw van de koning om een audiëntie verzocht. Na een paar dagen wachten kwam het bericht door dat LaMbikiza, prinses-gemalin sinds de koning werd gekroond in 1986, en in 1969 geboren als Sibonelo Mngomezulu, de Nederlandse delegatie wil ontvangen. Voor het laatste hek wacht prinses Gcebile met aanhang om ons langs de laatste gewapende paleiswachten te loodsen. De hal van het paleis is tien meter hoog, met pilaren en deuren van vier meter. Een grote vergulde leeuw symboliseert de macht van de laatste absolute monarch van Afrika. De meeregerende koningin-moeder heet de Grote Zij-Olifant. Er is een zwembad buiten, en een in het souterrain, vlakbij de feestzaal. We mogen wachten in een kamer vol banken en stoelen in Louis XVI-stijl. De Nederlanders óp de banken, de prinses en haar gevolg op de grond.

Als een jonge vrouw stil binnenkomt en extra licht aandoet, is er even verwarring. Is het een assistente, of is dit de prinses-gemalin met 20 jaar ervaring en studerende kinderen van 19 en 17 jaar?

Het is hare koninklijke hoogheid. Een schoonheid met volle lippen, een geraffineerd kapsel, volle heupen volgens het Afrikaanse ideaal, en dodelijke witte stiletto-sandaaltjes. De eerste vraag moet dan ook luiden, waar zij deze gekocht heeft. „Ach, ergens”, wappert zij achteloos met een hand. Alléén mag zij het paleis eigenlijk niet uit. Een weekend bij haar ouders, met hen op vakantie, of bij hen op bezoek – het is allemaal verboden. „Maar ik bezoek hen wel, hoor”, zegt zij, waarmee meteen duidelijk wordt dat LaMbikiza een kritische prinses is.

Dan verrekt de omvangrijke Nederlandse consul zijn knie en slaakt een kreet van pijn. De stem van hare hoogheid is zacht en laag als zij een massage aanbiedt: „Als ik de knie nu met speciale olie insmeer?” De koning komt bij zijn vrouwen niets tekort. Als de consul en fotograaf de kamer hebben verlaten, kan het interview echt beginnen. „Sleep die bank maar iets dichterbij”, zegt LaMbikiza, die net 37 geworden is. Zachtjes praten we over haar leven, aids en polygamie, terwijl verderop in de kamer de prinses en haar delegatie nog steeds op het vloerkleed zitten. Vanaf een meer dan levensgroot schilderij kijkt de koning op ons neer.

Hoe heeft LaMbikiza koning Mswati leren kennen? „Hè, bah, dat vraagt iedereen. Hij zag me op een video van de jaarlijkse rietdans.” Elk najaar dansen duizenden jonge maagden met blote borsten en in korte rokjes voor de koning. Elk jaar kiest Mswati dan na uitgebreide video-inspectie een verse bruid. In 1986 koos hij haar, en zij hecht eraan te vermelden dat zij als eerste is gekozen. Officieel is LaMbikiza de derde vrouw, maar de eerste twee zijn ceremoniële vrouwen – elk van een grote clan in het land.

En hoe was het om gekozen te worden? „Ik had dat nooit voorzien, het duizelde me. Een maand later ben ik bij de koninklijke familie ingetrokken. Ik was pas 16, achteraf gezien te jong.” Het eerste dat de eigenzinnige Sibonelo voor elkaar kreeg was dat zij haar middelbare school mocht afmaken. Op een meisjesschool in een andere stad. Ook haar ouders wisten niet hoe te reageren. Haar vader is een Anglicaanse priester. Een jurist, met één vrouw en twee kinderen. „Zij zullen over mijn huwelijk altijd gemengde gevoelens blijven houden.”

Dankzij haar doorzettingsvermogen heeft LaMbikiza de regels kunnen oprekken en dingen kunnen bereiken. Zo heeft zij een studie rechten gevolgd aan de Universiteit van Pretoria. Schriftelijk, dat wel, omdat zij immers het paleis niet uitmag. „Het was niet echt eenzaam, wel anders, en alleen. Je hebt niemand om je aantekeningen mee te vergelijken. Maar mijn vader in Engeland en mijn broer in Johannesburg, beiden jurist, waren altijd maar één telefoontje ver weg.”

Het idee om een eigen praktijk te beginnen, stuit nog op te veel verzet aan het hof. „Verandering is voor veel mensen moeilijk”, zegt ze daarover begripvol. Het is haar wel gelukt om in 1992 haar eigen liefdadigheidsclub voor kinderen te starten. „In het begin was het ook taboe om als koningin te speechen en fondsen te werven. Nu word ik overal uitgenodigd.”

„Geloof je in astrologie?”, vraagt hare hoogheid ineens. „Ik ben een tweeling. Bovendien hebben opvoeding en het christelijke geloof me zo gevormd dat ik me in alle situaties aanpas. Je kunt mij overal neerzetten, ik overleef het.” Moderne Swazi-vrouwen vragen zich af of de 16-jarige LaMbikiza wel besefte dat zij niet de laatste vrouw van de koning zou zijn. „Ik had daarover geen illusies. Steeds als er iets naars gebeurde, sprak ik mezelf toe: pas je aan.” Enthousiast vertelt ze over de Amerikaanse tv-prediker Joyce Meyer, die haar leerde om de buitenwereld niet je gevoelsleven te laten beïnvloeden.

Ze is geen voorstander van polygamie. Het probleem met polygamie ligt volgens haar in de manier van denken. „Die moeten we veranderen, vooral bij vrouwen. Want hoe komt een man aan een tweede vrouw? Alleen als die er volledig mee instemt. En dat geldt ook voor nummer drie en vier.” Het argument dat veel verse bruiden pas zestien zijn, gaat volgens haar niet op. „Op die leeftijd heb je al wel hersens! Je moet je afvragen of je van die manier van leven zult genieten. Je ziet tenslotte om je heen wat het betekent om polygaam te leven.”

Hoe gaat de prinses-gemalin om met het aidsgevaar waaraan Swaziland ten onder dreigt te gaan? Van alle zwangeren is 42,6 procent al besmet. Zijzelf is getrouwd met de meest polygame en promiscue man in het land, wiens bezoekschema ze niet kent. „Veel ligt aan je karakter. Als je je huwelijk op prijs stelt, gebruik je daarbuiten condooms. Je wilt toch ook niet dat minnaressen met baby’s opduiken en zo toestanden veroorzaken? Als je elkaar niet 100 procent vertrouwt, moet je als partners óók condooms gebruiken.”

Terugkijkend is LaMbikiza best tevreden over haar leven. „Ik heb mijn twee kinderen opgevoed, help de kansarmen en ben producer van gospelmuziek.” Het liefst zou ze elke Swazi onderdak en schoon water bezorgen. Dan is het tijd om een restje verjaarstaart en wat mangosap uit een pak te proeven. Contact-prinses Gcebile vindt dat ze wel wat lang op de grond heeft moeten wachten.

Na het afscheid schrijdt LaMbikiza op haar stiletto’s richting wenteltrap die naar haar privé-vertrekken leidt. Buiten is het winter in Swaziland, een windje maakt het koud ondanks de felle zon. Prinses Gcebile rijdt in haar blauwe Mercedes E 200 voorop, de heuvels weer uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden