Review

Susie zweeft, maar is niet zweverig

Sinds de affaire Dutroux de beerput heeft geopend van ontvoering, verkrachting en moord op minderjarige meisjes, leidt iedere nieuwe zaak, zoals onlangs nog de moord op de 10-jarige Britse meisjes Holly en Jessica tot een golf van publieke verontwaardiging en woede. Wie een roman over dat onderwerp publiceert vanuit het perspectief van een minderjarig slachtoffer, zou het verwijt kunnen krijgen dat hij erop uit is die gruwelijke realiteit commercieel te exploiteren.

Maar in het geval van 'The Lovely Bones', in het Nederlands vertaald als 'De wijde hemel', het in Amerika bijzonder enthousiast ontvangen romandebuut van de schrijfster Alice Sebold (1963), is dat volstrekt niet aan de orde. Uit een eerdere publicatie van Sebold: 'Lucky', blijkt dat zij zelf als eerstejaarsstudente door een wildvreemde mishandeld en verkracht is, een ervaring die ongetwijfeld haar sporen heeft nagelaten in de fictionele verwerking van 'The Lovely Bones'. De manier waarop zij in de huid van haar veertienjarige hoofdpersoon kruipt, dwingt bewondering af: ,,Mijn achternaam was Salmon, mijn voornaam Susie. Op 6 december 1973, toen ik veertien was, werd ik vermoord.'

De openingszin zet al meteen de toon van het verhaal. In haar eigen, vaak laconieke bewoordingen doet de hoofdpersoon verslag van wat haar is overkomen, waardoor het ondanks alle ellende toch een bijna lichtvoetig en opgewekt verhaal wordt. Meegelokt door de buurman, 'meneer Harvey', wordt ze in het maisveld vlakbij haar woonhuis verkracht en vermoord. Het stoffelijk overschot dumpt Harvey in een afgelegen zinkput, zodat het recherchewerk van de politie al snel op dood spoor raakt.

Vanaf het begin van de roman bevindt Susie zich al in de hemel en het is vanuit dit wijdse perspectief dat ze de daarop volgende gebeurtenissen observeert: de desintegratie van het gezin omdat de ouders hun verdriet niet bij elkaar kwijt kunnen, de druk op haar zus Lindsey en kleine broertje Buckley, die zonder haar verder moeten, de vergeefse pogingen van inspecteur Len Fenerman om bewijsmateriaal boven tafel te krijgen en de rusteloze omzwervingen van Harvey, die nog veel meer op zijn kerfstok blijkt te hebben. Het is een ongebruikelijke en riskante invalshoek, want zo'n verhaal vanuit het oogpunt van een overledene biedt natuurlijk evenveel mogelijkheden als valkuilen. Hoe geef je invulling aan het begrip 'hemel' en vermijd je alle cliché-opvattingen die daarover bestaan?

Sebold kiest ervoor de overledenen ieder hun eigen versie van de hemel te geven en laat Susie ronddwalen in iets wat het midden houdt tussen een pretpark en een sprookjesachtig prieel waarin ze af en toe wat overleden familieleden en kennissen tegenkomt. Maar de focus van het verhaal concentreert zich toch in de eerste plaats op wat er allemaal gebeurt op aarde, zodat Sebold niet teveel in details hoeft te treden over wat de hemel voor stervelingen nu precies in petto heeft.

De schrijfster is op haar best als ze de dynamiek van de rouwverwerking in het gezin beschrijft. Het onvermogen om hun verdriet met elkaar te delen drijft de ouders uit elkaar: Susie's moeder vlucht naar de westkust van California om zichzelf weer bij elkaar te kunnen rapen, terwijl de in zichzelf gekeerde vader achterblijft met Susie's broertje en zusje, die zich ook maar moeten zien te redden.

Zo overtuigend als 'De wijde hemel' in die passages is, zo twijfelachtig wordt het als de schrijfster de bovenaardse dimensie van het verhaal invulling gaat geven. Susie is zo begaan met het verdriet van haar familie, dat ze het niet kan laten om zich af en toe te manifesteren, wat de verwarring bij haar radeloze ouders alleen maar groter maakt. Ook scheert ze langs haar schoolvriendin Ruth, die zich vanaf dat moment bewust wordt van een soort helderziendheid, die haar in staat stelt de wereld van de dode vrouwen en kinderen om haar heen als een dagelijkse realiteit te ervaren. Hoewel Susie aan gene zijde verkeert, is niets menselijks haar vreemd: ze ervaart nog evenveel opluchting, medelijden en jaloezie als toen ze de grens nog niet gepasseerd was en kijkt met enige afgunst vanuit de hemel toe hoe haar jongere zusje haar eerste seksuele ervaring heeft, iets waar zij zelf met haar vriendje Ray nooit aan toegekomen is. Het verhaal neemt pas echt een bizarre wending als haar verlangen naar Ray zo sterk wordt dat ze tijdelijk in het lichaam van Ruth treedt om met Ray de liefde te kunnen bedrijven.

In haar pogingen de onderliggende boodschap van rouwverwerking door healing over te brengen, glijdt Sebold regelmatig over de rand van kitsch en sentimentaliteit. De nuchtere en vaak humoristische toonzetting van de vertelster vervalt dan in een soort zweverigheid, die wel past bij Susie's etherische staat, maar niet bij haar karakter. Aan het eind van het boek, als haar ouders zich weer met elkaar verzoend hebben en iedereen Susie's dood voldoende verwerkt heeft om verder te kunnen gaan met zijn eigen leven, heeft Sebold veel van haar crediet dat ze had opgebouwd met de trefzekere eerste hoofdstukken verspeeld.

In Amerika denken de lezers daar kennelijk anders over: 'The Lovely Bones' is een ongekend verkoopsucces en dat zonder de steun van Oprah's Bookshow - hoewel het daar thematisch perfect in gepast zou hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden