'Surinamer, Nederlander, en liefhebber van Flaubert en Franse wijn'

Pieter Hilhorst (1966), politicoloog

"Anil Ramdas zette zijn eigen geschiedenis in om een venster op de wereld te openen. In zijn essays vervlocht hij veel van wat hij zelf had meegemaakt. Over hoe hij als Surinaams, hindoestaans kind boeken verslond, over zijn migratie naar Nederland. In feite vormen zijn teksten tezamen een autobiografie.


Als een van zijn goede vrienden heb ik samen met Kawita Ramdas, Anils zus, zijn beste essays, columns en lezingen gebundeld. Je ontdekt daarin hoe Anil zijn hele leven met dezelfde thema's bezig was: identiteit, dekolonisatie, beschaving. Het toont hoe fantastisch hij kon schrijven.


Vijf jaar geleden is Anil overleden, maar zijn werk is ongelofelijk actueel. Hij onderbouwt op een prachtige manier dat er een alternatief is voor de geharnaste identiteit. Of het nou gaat om islamisten of mensen die enorm hangen aan 'de' Nederlandse identiteit, massaal lijkt men anno 2017 te denken dat elk mens één ongedeelde identiteit heeft.


Anil geloofde dat iedereen een samengestelde identiteit had. Hij schrijft dat hij het als een ongelofelijke bevrijding ervoer toen hij merkte dat hij niet hoefde te zijn wie hij al was, maar dat hij kon worden wie hij wilde zijn, en zei: doet u mij dan maar Surinamer, Indiër, Nederlander, brahmaan, hindoestaan, migrant, en liefhebber van Flaubert en Franse wijn.


Dat velen daar heel anders over denken, merkte hij pas goed toen hij terugkwam van zijn correspondentschap in India, niet lang na de moord op Pim Fortuyn. Ineens zat hij als gekleurde allochtoon in het kamp van de buitenstaanders. Anil kwam erachter dat anderen een etiket op je plakken. Hij had het idee dat hij nog altijd op proef was, hoe lang hij ook al in Nederland woonde.


Een andere punt waardoor Anils stukken zo'n grote actualiteitswaarde hebben, is dat hij grote woorden in de mond durfde te nemen. Begrippen als beschaving. Wanneer je kritiek hebt op de maatschappij word je tegenwoordig weggezet alsof je vol zit met zelfhaat. Maar volgens Anil bestaat de westerse traditie bij de gratie van kritiek.


Hij beargumenteerde dat het onbeschaafd is wanneer de beschaving wordt ingezet om anderen in een hoek te zetten. En wie hecht aan beschaving moet ook barbarisme in eigen kring bestrijden. Als hij nog zou leven had hij ongetwijfeld geschreven over woorden als 'de joods-christelijke traditie', termen die vandaag de dag het publieke debat dicteren, maar eigenlijk gebruikt worden om onbeschaafd te zijn.


Aan het eind van zijn leven was het moeilijk om de vriendschap met Anil te onderhouden. Hij raakte meer en meer in zichzelf gekeerd, wilde niet langer leven. Wat ik mis, is de gulzigheid waarmee hij de wereld interpreteerde. Hoe hij op dingen wees die anderen leken te ontgaan. Hij hield je scherp, schrok er niet voor terug af te keuren wat je deed of zei. Precies dat waardeerde ik in onze vriendschap. Hij zou trots op me zijn geweest dat ik wethouder werd in Amsterdam, maar me tegelijkertijd hebben bekritiseerd vanwege zo'n domme keuze.


Anil vond steeds weer de juiste stijl om bijtend te schrijven en toch verbindend te zijn. Ik zou graag willen weten hoe hij dat nu, in deze extreem gepolariseerde wereld, zou hebben gedaan, omdat het er zo vaak op lijkt dat die twee niet samengaan. Vermoedelijk zou hij het hebben gezocht in het persoonlijke, menselijke. Bijvoorbeeld in verhalen over zijn vrienden met totaal verschillende achtergronden. Want volgens Anil is vriendschap over scheidslijnen heen het beste middel tegen polarisatie en simpele generalisaties. Zijn stem is meer dan ooit nodig in het huidige debat."


Anil Ramdas: Ik had me de wereld anders voorgesteld Samenstelling Pieter Hilhorst en Kawita Ramdas. Querido; 320 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden