Opinie

Supersonische vliegtuigen Dans

Ook in het nieuwste programma van NDT 1 ligt de danslat op een hoogte die amper nog haalbaar lijkt. Dat gebeurt al meteen met Van Manens 'Fantasia' (Bach/Busoni, 1993). Met omzien naar zijn verleden waagde hij met de huidige NDT1-generatie een sprong naar voren, én naar boven.

Cora Kroese, Jorma Elo, Sol Leon, Paul Lightfoot, Fiona Lummis en Ken Ossola: als typische Kylian-kweek verleidden zij Van Manen al in 1993 tot een 'spin off' van zijn oudere oeuvre. Als donors van verse dansdynamiek moeten zij hem hebben aangespoord om zijn twintig jaar oude creaties als 'Adagio Hammerklavier' en 'Twilight' met hun organische sensualiteit te infuseren. En dat is heel wat anders dan oppeppen.

Eigenlijk deed de choreograaf via hen iets met zijn eigen balletten uit de vroege jaren zeventig wat Busoni in deze eeuw met Bach presteerde. Evident moesten ook de zachte pasteltinten en het materiaal van de kostuums aan de nieuwe tijd aangepast worden. De vlucht van de techniek indachtig gaf Keso Dekker het zestal metallicschakeringen in het verloop van rood naar zwart mee. Door de zwarte achterwand en coulissen van zwart gaas met rode markatielichtjes op de vloer te markeren maakte hij van de met witte banen afgezette dansvloer op slag een landingsbaan bij nacht. Dansers anno 2 000 zijn immers geen vogels meer, maar supersonische vliegtuigen.

Weer zijn het de drie vrouwen die hun partners naast zich gebieden voor een vlucht met onbekende bestemming. De take off verloopt via drie onwaarschijnlijk gave duetten met kronkelende heupen, stampende voetaccenten en balansen, die vooral de grondgebondenheid van hun dansvervoering markeren. En natuurlijk zijn er die typische Van Manen-handen. Ook Fiona Lummis, de centrale rode toorts in dit sextet, moet zich tot slot aan de zuigkracht van het zwarte luchtruim gewonnen geven. Achterover leunend tegen de blote borst van Ossola stijgt zij schijnbaar tegenstribbelend van de baan. Van Manens eigen verrukte reactie lijkt mij hier gepast: ,,Wat een mensen! Dat is toch niet te geloven...''

Ook Kylians 'Sweet Dreams' op Weberns 'Sechs Stucke für Orchester - opus 6' biedt nog altijd glimpsen van een verduisterd paradijs. In wit oplichtende vierkanten in de black box plooien acht dansers zich naar de verleidelijke symboliek van appels, merk Granny Smith. Die groene ballen zijn om op te koorddansen of mee te jongleren, maar ook om appelwangen of appelborstjes te suggereren. Met Kylians zinspeling op dromen kun je alle kanten op. Op een hellend vlak, waarvan een vrouw als wier om de benen van een man naar beneden glijdt, rollen de grannies met tientallen naar beneden.

Zo gedistingeerd Kylian en Van Manen hun dansers stroomlijnen zo heftig expressief of nog onbekommerd grotesk durven de twee jongere huischoreografen - Johan Inger en Paul Lightfoot - hen te laten gaan. Ook zij voelen zich door vervlogen tijden en verre streken op de hielen gezeten. Ingers première, 'Hurry Slowly', koppelt een fanfare van Tielman Susato aan Arvo Pürts liturgische 'Summa' en 'Festina Lente' (Fratres) en een largo en staccato uit het Concert in g-majeur van Georg Philip Telemann. In een kring van geboetseerde objecten (draconische drollen?) strijken Isabel Chaffaud en Jerome Meyer als zwart-blauwe ploeteraars neer. De vrouw vliegt zich bijkans te pletter tegen een verkreukelde rotswand. Daarop geprojecteerde filmbeelden laten haar wederopstanding zien: met haar tanden in die draconische drollen baant zij zich een uitweg. Na een bui van bloemen laat zij haar partner in dit Stonehenge-nest. De mythische denkwereld van de Zweed Inger moge de mijne niet zijn, hij geeft Chauffaud en Meyer wel een opzwepende bewegingsexpressie.

In 'Shangri la' (1997) tapt Lightfoot uit een heel ander historisch vaatje. Hij laat een Spaanse toreador met neon-nimbus in een Russisch Berkenbos zijn licht opsteken. Het lijkt hem te ontgaan dat dartele elfjes en nijvere gnomen zich daar als een mierenkolonies aan een stam vertillen. Kortom, NDT 1 staat voor wonderlijke magimix.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden