Supermoderne ruimte-opera

Het werk van Stanley Kubrick, die vele genres verkende, is deze zomer opnieuw te zien. In Trouw een beknopte zomercursus: de klassieke filmgenres volgens Kubrick. Vandaag: '2001: A Space Odyssey' en de sciencefictionfilm.

Dr. Floyd gaat op een geheime missie naar de maan. Vlak voor zijn vertrek belt hij naar huis. Op een videoscherm verschijnt zijn 5-jarige dochtertje dat morgen jarig is. Vader wenst zijn dochter een leuk feestje. Hij informeert naar het cadeau dat hij mee moet brengen. Dochter wenst een 'bush baby', een aapje.

De gelijkenis met de videoverbinding die de Nederlandse astronaut André Kuipers in het internationale ruimtestation ISS had met zijn familie, grenst aan het ongelooflijke. We herinneren ons allemaal zijn 3-jarige dochtertje dat in december 2011 spontaan een Sinterklaasliedje de ruimte in stuurde.

Het verschil is dat Dr. Floyd en zijn dochtertje te zien zijn in Stanley Kubricks sciencefictionklassieker '2001: A Space Odyssey', die in 1968 zijn première beleefde, een jaar voordat de eerste mens voet op de maan zette. De 'videofoon', of de 'picture phone' zoals hij in de film heet, verkeerde nog in de laboratoriumfase.

Het zegt veel over het vernuft waarmee '2001: A Space Odyssey' werd gemaakt. Zo brengt Kubrick ons in één vloeiende beweging van de oorsprong van de aarde naar het ruimteschip van de toekomst, een expeditie naar Jupiter, en een boordcomputer - de legendarische HAL-9000 - die het menselijk brein simuleert, en steeds meer menselijke trekjes vertoont.

Op de klanken van 'An der Schönen Blauen Donau' van Johann Strauss en 'Also sprach Zarathustra' van Richard Strauss schiep Kubrick zo de enige echte ruimte-opera, die met alle sixties-psychedelica nog steeds supermodern oogt.

Steven Spielberg, George Lucas en James Cameron behoren tot de 'Space Odyssey'-bewonderaars. Met 'ET: The Extra-Terrestrial', 'Star Wars' en 'Aliens' droegen ze ieder op eigen wijze bij aan het sciencefictiongenre, zij het wel netjes binnen de dramatische kaders van Hollywood. Misschien dat Andrei Tarkovski met 'Solaris' nog eenzelfde hypnotiserende intensiteit bereikte, maar zo groots en schoon als Kubricks nieuwe wereld vol technologische mogelijkheden, kregen we het eigenlijk niet meer. Het meest angstwekkende aan dat computergestuurde universum? Waarschijnlijk de emotioneel en communicatief afgestompte mens.

Bij Kubrick moet de astronaut in de ruimte opnieuw leren lopen, eten en poepen. Zoals André Kuipers het na terugkeer op aarde zo mooi zei: 'Na terugkomst is het alsof je opnieuw geboren wordt uit een kleine capsule. Je moet net als een baby weer leren lopen.' Kubricks '2001: A Space Odyssey' eindigt met het beeld van een gigantische baby, het beroemde sterrenkind, zwevend in de ruimte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden