DE WEEK IN VOEDSEL

Supermarkten, opgepast!

Beeld thinkstock

Een van de grootste problemen in het huidige voedselsysteem is de concentratie van macht. Met name in de voedselketen, alle schakels van boer tot verwerker tot supermarkt, is dit goed te zien.

Deze grafiek (en het rapport) van het Centraal Planbureau voor de Leefomgeving laat de concentratie van macht in de voedselketen goed zien. Er zijn 65.000 boeren en tuinders in Nederland die ons dagelijks eten produceren. Deze boeren en tuinders leveren aan 6500 levensmiddelenfabrikanten, die de verse producten verwerken. Deze levensmiddelenfabrikanten leveren op hun beurt weer aan 1500 leveranciers, waar producten worden gedistribueerd via slechts vijf inkoopkantoren.

Deze inkoopkantoren leveren via 25 supermarktformules aan de 4400 supermarkten die ons land rijk is, waar de 16 miljoen consumenten behorend tot 7 miljoen huishoudens, de dagelijkse boodschappen doen.

Weinig smaken
Het is niet moeilijk te zien waar de macht in de voedselketen ligt: bij de 'flessenhals' van de vijf inkoopkantoren en in het verlengde daarvan, de supermarkten. Deze inkoopkantoren bepalen de prijs, zowel voor boer als voor consument. Boeren staan helemaal aan het begin van de keten, en hebben de prijzen (in sommige sectoren zelfs onder de kostprijs) maar te slikken. De consument kan dan nog 'kiezen' uit 25 supermarktformules, maar veel smaken zijn er toch niet.

Met name voor de boer is dit erg vervelend. Boeren hebben vaak terecht de indruk dat zij het hardst werken, maar de kleinste marge pakken op hun product. Zoals deze Limburgse agrariër van de week tweette: 'van een frietje van 1,75 bij de friettent gaan er 0,005 cent naar de boer die de aardappelen teelt. Dat is ongeveer 2 promille.'

Oneerlijke verdeling
Een erg oneerlijke verdeling. En dat terwijl de boer aan allerlei regels moet voldoen, voor het milieu, maar ook om het landschap op een goede manier te onderhouden. De baten hiervan zijn voor de maatschappij, de kosten meestal voor de boer. De Europese landbouwsubsidie die de meeste boeren ontvangen is in veel gevallen een pleister op de wonde.

Tegelijkertijd leven we in een tijd dat boeren echt stappen moeten maken met het duurzamer maken van hun productiemethode. Omdat de maatschappij dat verlangt, maar ook omdat het noodzakelijk is, willen we boeren in de nabije toekomst nog voedsel kunnen produceren zonder het land en grondstoffen uit te putten.

Kommer en kwel, dus? Is het enige dat we kunnen doen, mopperen op de supermarktformules en inkoopkantoren? Niet helemaal. Er zijn duidelijke tekenen dat de macht van de supermarktformule aan het afbrokkelen is. Veel consumenten kiezen voor de supermarkt omdat het handig is. Alles bij elkaar, 'vers' en 'gemak' zijn indicatoren die bij consumentenonderzoeken goed scoren. Maar het lijkt erop dat het internet wel eens spelbreker kan gaan voor de 'Supermarkt Tycoons'.

Nieuwe bedrijfjes
De Amerikaanse blog Mashable schreef deze week dat kleine startende bedrijfjes (start-up's) in die inspelen op gemak ontzettend booming zijn. Zo haalde Munchery, een dienst die verse maaltijden aan huis bezorgt, onlangs 35 miljoen op in een investeringsronde. Ook Sprig (10 miljoen) en Blue Apron (30 miljoen) hebben goede zaken gedaan op de investeringsmarkt.

Shervin Pishevar, een van de investeerders stelt in een interview: 'de potentiele impact van deze 'food start-up' bedrijfjes op de voedselindustrie is vergelijkbaar met de impact die Uber heeft op de taximarkt'. Ook in Nederland zijn er talloze nieuwe initiatieven die vers en gemak combineren. Van Willem&Drees tot Beebox, HelloFresh , de Krat en de Odin box. Ook kleinere spelers melden zich, zoals FoodWeLove en een initiatief van biologische boeren in de Noordoostpolder, die producten direct aan de consument leveren. Overigens heeft ook Albert Heijn heel goed door dat deze nieuwe internetontwikkeling wel eens alles kan gaan veranderen, getuige de investeringen in Bol.com en pick up points.

De sky is de limit voor de hippe voedselbedrijfjes. Hopelijk draagt deze ontwikkeling bij aan een wat eerlijkere verdeling in de keten, en brokkelt daarmee de macht van de status quo af. Vers en gemakkelijk, thuisbezorgd bij de consument.

Joris Lohman (@jorislohman) van Slow Food geeft met regelmaat een overzicht van wat er speelt in de wereld van voedsel en landbouw. Slow Food is een wereldwijde beweging van boeren, consumenten en food professionals met als doelstelling lekker, puur en eerlijk voedsel voor iedereen toegankelijk te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden