Nieuws Retail

Supermarkten maken ‘babystapjes’ op het gebied van mensenrechten

Een koffieboer in Bogota, Colombia. Veel koffieboeren verdienen te weinig om rond te komen en te investeren in hun plantage. Beeld AFP

Geen enkele supermarkt krijgt een voldoende van Oxfam Novib. De bedrijven schieten tekort op thema’s zoals vrouwenrechten en leefbaar loon. Het Voedingsmiddelenconvenant heeft nog weinig geholpen.

Nog altijd is uitbuiting een vast ingrediënt van veel supermarktproducten, schrijft Oxfam Novib vandaag bij de presentatie van een nieuwe supermarkten-ranglijst. De ontwikkelingsorganisatie heeft grote supermarkten beoordeeld op de structurele aanpak van mensenrechtenschendingen in hun bedrijfsvoering. Er is geen enkele voldoende behaald. De Nederlandse ketens scoren bovendien slechter dan buitenlandse concurrenten zoals het Britse Tesco of het Amerikaanse Walmart.

Vorig jaar begon Oxfam Novib de internationale campagne ‘Behind the Barcodes’ om ‘het leed achter de streepjescode’ te laten zien. Het onderzoek naar zestien grote supermarkten in Nederland, Duitsland, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk krijgt nu dus een vervolg. 

Als meetlat hanteert Oxfam de richtlijnen van de Oeso en de Verenigde Naties. Die houden bedrijven medeverantwoordelijk voor mensenrechtenschendingen in hun productieketens. Het inkoopbeleid van supermarkten heeft namelijk grote gevolgen aan de andere kant van de wereld. Bijvoorbeeld voor de arbeidsomstandigheden van een garnalenpelster in Indonesië of het loon van een tomatenplukker in Italië. 

Albert Heijn en Jumbo stijgen in de ranglijst

Oxfam kijkt onder meer naar de thema’s transparantie, arbeidsrechten, leefbaar loon en vrouwenrechten. Supermarkten krijgen punten op basis van beleid en daadwerkelijke acties. In Nederland scoren Albert Heijn en Jumbo het hoogst, of beter: het minst slecht. Deze supermarkten zijn gestegen dankzij hun belofte om in 2019 nieuw mensenrechtenbeleid te publiceren en hun productieketens beter te analyseren.

Plus was vorig jaar koploper, maar is naar de vierde plek gezakt, achter Lidl. Plus is volgens Oxfam z’n toezeggingen niet nagekomen, zoals openbaar rapporteren over mensenrechten en meer inkopen bij vrouwelijke producenten. Plus verkoopt veel fairtrade-producten, maar het ontbreekt aan een structurele aanpak van misstanden, zegt beleidsmedewerker Anouk Franck van Oxfam Novib.

Plus zegt in een reactie dat Oxfam onvoldoende recht doet aan de inspanningen van de supermarkt. “Plus werkt al jaren aan de verbetering van de positie van kleine boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden. We zijn een strategische partner van Max Havelaar, kiezen waar mogelijk Fairtrade voor ons huismerk en we zijn transparant over onze aanpak van risico’s in de productieketens”, laat een woordvoerster weten.

Aldi staat in Nederland onderaan. Gemiddeld hebben de supermarkten volgens Oxfam ‘babystapjes’ vooruit gezet. Er is vrijwel niets gebeurd om de positie van kleine boeren te beschermen. Ook is er nauwelijks oog voor vrouwenrechten.

Voedingsmiddelenconvenant

Om de positie van bananenproducenten of koffieboeren te verbeteren, is een jaar geleden het Voedingsmiddelenconvenant gesloten. Dit is een Nederlandse samenwerking tussen supermarkten, levensmiddelenproducenten, de overheid en vakbonden, eveneens gebaseerd op de Oeso-normen. Enkele ngo’s, waaronder Oxfam en Fairfood, weigerden mee te doen. Het convenant was hen niet ambitieus genoeg.

Uitgewerkte projectplannen zijn er nog niet, zegt directeur Marc Jansen van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), deelnemer aan het convenant. De supermarkten laten onderzoeken hoe ze tot een leefbaar loon in de bananen-keten kunnen komen. Dat onderzoek heeft meer tijd nodig, zegt Jansen. CBL noemt op de eigen website ook een koffieproject, maar dat is nog niet begonnen.

CBL publiceerde onlangs een enquête onder de supermarkten waaruit blijkt dat de helft niet weet wat de belangrijkste mensenrechtenrisico’s zijn binnen hun bedrijfsvoering. Opmerkelijk is ook dat de supermarkten vinden dat ze niet verantwoordelijk zijn voor de A-merken die ze verkopen, maar uitsluitend voor de huismerken. Terwijl A-merken en huismerken regelmatig uit dezelfde fabriek komen.

Verder zeggen supermarkten last te hebben van kritiek van buitenaf. “Ngo’s stellen steeds andere misstanden aan de orde. Het is de waan van de dag”, zegt Jansen. “Onze focus ligt nu op leefbaarloon-projecten. Het is ook een kwestie van capaciteit. We kunnen geen blikken medewerkers of consultants blijven opentrekken.” 

Dat twee supermarkten nu iets beter scoren, Albert Heijn en Jumbo, is volgens Oxfam juist te danken aan de kritische publiekscampagne.

Lees ook:

Koffieboeren kunnen de wereldwijde koffiedorst niet meer bijhouden

In China opent Starbucks elke vijftien uur een filiaal, ook elders groeit de populariteit van koffie. Op den duur komen we bonen tekort. Dat koffieboeren weinig verdienen, helpt niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden