'Sunken Garden' krijgt fraaie facelift

Michel van der Aa's filmopera 'Sunken Garden' werd na de enorm gehypete Londense wereldpremière in 2013 wisselend ontvangen. De succesvolle Nederlandse componist was zelf ook niet helemaal tevreden en besteedde zes maanden aan een revisie. Die nieuwe versie werd zondag in Lyon gepresenteerd.

PETER VAN DER LINT

Manden vol met 3D-brillen. Dat is bij operavoorstellingen toch best een curiosum. Iedere bezoeker krijgt er bij het afscheuren van zijn kaartje een mee, met uitleg van een vriendelijke ouvreuse. Die bril is nodig om een gedeelte van de filmopera 'Sunken Garden' goed te kunnen ervaren. De manden vol brillen stonden in het Théâtre National Populaire in een multiculturele volkswijk van Lyon. Daar beleefde Michel van der Aa's inmiddels beruchte 3D-opera onder de titel 'Le jardin englouti' zijn Franse première.

Bij de wereldpremière in Londen (in april 2013) werd dat 3D-aspect van 'Sunken Garden' in de pers enorm uitvergroot en opgeklopt. 'De allereerste 3D-opera', las je toen in wervende en ronkende koppen in zo'n beetje alle kranten. Nu, twee jaar later in Lyon, heerst er wat dat betreft allerminst een opgefokte, hyperige sfeer.

Gelukkig maar, want door dat enorme publiciteitsbombardement destijds rondom de wereldpremière door de English National Opera, kon het virtuoze en vernieuwende werk van Van der Aa uiteindelijk alleen maar tegenvallen. Dat 3D-dingetje, hoe ingenieus gebruikt ook, nam het zicht weg op de diepere dimensies van deze opera-van-de-toekomst.

Van der Aa, zelf ook niet helemaal tevreden, heeft zijn opera onder handen genomen. Zes maanden heeft hij aan de revisie gewerkt. In Lyon presenteerde hij als het ware zijn 'Sunken Garden' in een 2.0-versie. In geschiedenisboeken lees je steeds hoe componisten als Verdi, Bruckner, Mahler of Puccini bezig waren met het schaven aan, en verbeteren van hun composities. De geschiedenis van straks gebeurt nu, en het is spannend om met je neus bovenop dat aanpassingsproces van Van der Aa te zitten. Zijn opera is strakker, compacter, begrijpelijker geworden en maakt op het premièrepubliek bij de Opéra de Lyon, een van de oorspronkelijke opdrachtgevers, een behoorlijke indruk. Als Michel van der Aa met zijn librettist David Mitchell en het creatieve team aan het slot op de bühne verschijnt, zijn de Franse bravo's niet van de lucht.

undefined

Van der Aa-sound

Bij deze derde beluistering - de opera was in 2013 na de Londense première ook op het Holland Festival te zien - valt weer op hoe goed de muziek eigenlijk is. Het is een direct herkenbare Van der Aa-sound die het kleine orkest van de Opéra de Lyon (twintig strijkers, vier blazers, slagwerk en een synthesizer) onder leiding van Etienne Siebens voortbrengt. Vooral in de eerste drie scènes is veel veranderd, waardoor de muzikale kleur van het werk zich meteen steviger in de oren nestelt. Zo valt ook beter op hoe goed er door Roderick Williams (Toby) en Katherine Manley (Zenna) wordt gezongen. De statische scènes op de bühne zijn beter uitgeregisseerd (Van der Aa is zijn eigen regisseur), en de overgangen tussen de filmscènes en het spel op de bühne gaan sneller en vloeiender.

In overleg met David Mitchell is er veel uit het complexe libretto geschrapt. Vooral de vooraf opgenomen documentaires zijn ingekort waardoor de balans tussen film- en operapersonages veel beter is geworden. Al met al duurt alles nu een klein kwartiertje korter, wat de opera vooral naar het einde toe enorm helpt. Naast Williams en Manley is ook de geweldige Claron McFadden (Marinus) weer van de partij - zij zongen gedrieën destijds al in Londen en zijn inmiddels doorgewinterd in hun rollen.

En als we dan samen met Tony eindelijk de verzonken tuin ingaan en onze 3D-bril mogen opzetten, is het effect overweldigend. In die wonderlijke tuin laat Van der Aa zijn vooraf opgenomen personages perfect synchroon zingend samenvallen met hun collega's op de bühne, met het orkest in de bak en met de geluiden op de band. Het werkt als een groots vocaal ensemble, hét hoogtepunt in een ouderwetse opera. De virtuositeit waarmee Van der Aa dit technische en muzikale hoogstandje realiseert kan niet anders dan bewondering afdwingen. Zo ook de volmaakt organische overgangen tussen stampende techno en passages in een klassieker idioom - alsof die twee altijd al bij elkaar hoorden.

undefined

Herinneringen

Ontroering en humor vinden hun weg in de nieuwe versie veel beter. Zeker naar het slot toe komen beide elkaar in een paar prachtige scènes tegen.

Zo vertelt Portia Jacquemain (op film) een anekdote over haar verdwenen dochter Amber. Als kind van negen rende die een op hol geslagen, over het strand stuiterende spoel van een vlieger achterna. Uiteindelijk kreeg ze die te pakken. 'Alsof ze Wimbledon had gewonnen', zegt de moeder trots.

In dit soort gedetailleerde, quasi onbelangrijke herinneringen, komt 'Sunken Garden' heel dicht in de buurt van 'After Life', die eerdere, ontroerende Van der Aa-opera. Die ging ook al over een mysterieuze plek ergens tussen leven en dood.

Mitchell en Van der Aa, die aan het libretto meeschreef, hebben in 'Sunken Garden' tot nadenken stemmende zaken te melden over liefde, leven, dood en schuldgevoelens. Die komen nu, in een nog steeds bewondering afdwingende partituur beter tot hun recht. Muziek, tekst en film smelten op de beste momenten samen tot een wonderlijk en wonderbaarlijk amalgaam. Alles eigenlijk wat opera zou moeten zijn.

Sunken Garden door Opéra de Lyon HHHHH Nog te zien vanavond, morgen en vrijdag.

Info: www.opera-lyon.com

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden