Sugimoto is op zoek naar antwoord op grote vragen

fotografie | De Japans-Amerikaanse Hiroshi Sugimoto werkt in zwart-wit en behandelt grootse thema's. Een tentoonstelling in Foam toont een overzicht van zijn belangrijkste werk.

Kan je de wereld laten zien zoals de eerste mensen hem zagen? Zomaar een vraag die opkwam bij Hiroshi Sugimoto (Tokio, 1948). Hij stelt dit soort grote vragen vaak aan zichzelf. En als hij het antwoord heeft gevonden, na een paar dagen of pas jaren later, maakt hij een foto. En twee jaar later misschien nog een. Net zo lang tot hij een serie heeft. In dit geval werd het een serie foto's van de zee bij onder andere Japan, Italië en Canada, zonder stoorzenders. Soms mistig en grijs, soms met heldere lucht en hoge golven, soms overdag en soms 's nachts, steeds met de horizon precies midden in het beeld. Deze serie is de komende maanden samen met nog vier andere fotoseries te zien, verdeeld over twee verdiepingen van het Amsterdamse fotomuseum Foam.


De foto's van de Japans-Amerikaanse fotograaf en architect zijn wereldberoemd. In Duitsland, Frankrijk, Japan en zijn nieuwe thuisland Amerika heeft Sugimoto al jaren regelmatig kleine en grotere tentoonstellingen. Niet in Nederland. In 1995 was er één tentoonstelling, in Den Bosch, en daarna werd het stil. Ach, het past ook wel: Sugimoto neemt zijn tijd. Tijd voor het nadenken, tijd voor het uitlichten van het onderwerp, en tijd tijdens het belichten - hij werkt met analoge, grote, en dus logge camera's. De fotograaf drukt de foto's zelf af, met hulp van een team van assistenten, zowel in New York als in Tokio. En dan neemt hij ook nog de tijd om de fotolijsten, in dit geval speciaal voor deze tentoonstelling, te ontwerpen: eenvoudige, neutrale houten kaders in lichte of donkere grijstinten.


Nee, Sugimoto is niet zo van snel spektakel, en dat is ook in Foam terecht weggehouden.


Gehaaste kijkers worden meteen afgestraft bij de tweede zaal: als je snel kijkt zie je portretfoto's hangen van keizer Hirohito, Lenin en een jonge Fidel Castro, ertegenover die van Hendrik VIII en zijn zes vrouwen. Of wacht, in hun tijd bestonden er nog geen camera's: foto's van schilderijen dan? Pas als je de grote zwart-witfoto's van dichtbij bekijkt, zie je de 'echte' kleding, de sieraden, en de toch wel eigenaardig gevormde gezichten: het zijn foto's van wassen beelden van Madame Tussaud's. Heeft zo'n beeld iets met het ware uiterlijk van deze beroemde mensen te maken? En vertrouwen we foto's meer dan schilderijen?


Het zijn zware, grote vragen die Sugimoto zichzelf, en zijn toeschouwers, stelt. Over beeldtradities en waarheid. En over onze ervaring van de ruimte om ons heen, en die van de natuur. Tussen 1976 en 2012 fotografeerde hij in het American Museum of Natural History de diorama's: de driedimensionale reconstructies van landschappen met dieren. Door ze - ook hier - in zwart-wit te fotograferen, en danzij de grote, haarscherpe afdrukken, lijkt het opnieuw een foto van 'echte' dieren in een landschap. Zwart-witte franjeapen zitten gemoedelijk op een tak, alleen de geschilderde achtergrond verraadt dat het geen levende apen zijn.


Een heel andere, en ook iets lichtvoetiger serie is die van bioscopen in Ohio, Montréal, New York en Hollywood. De aanpak is eenvoudig, en typisch Sugimoto: hij plaatst een fotocamera in een lege bioscoop, zet de lens open en sluit die pas als de bioscoopfilm is afgelopen. Het resultaat: een lichtgevend wit vlak in het midden van het beeld, en eromheen, als met een lichtpenseel geschilderd, de wonderlijke architectuur van de bioscoopzaal: een imitatie van een Chinese tempel of een modernistisch theater. Wat zoeken we in zo'n ruimte? Toevallig achtergelaten attributen - een piano, een bordje dat het publiek terechtwijst - krijgen een magisch aura. Levende mensen kom je ook niet tegen in het werk van Sugimoto. Toch zijn alle beelden in deze zorgvuldig samengestelde tentoonstelling een haarscherpe spiegel voor de bezoeker. Of, beter gezegd, en om in de stijl van Sugimoto te blijven, een alziend oog voor de hele mensheid.


HHHHH


Hiroshi Sugimoto - Black Box, tot 8 maart in Foam, Amsterdam. www.foam.org

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden