Succesvertalingen / Alleen Reve is onvertaalbaar

Nederlandse en Vlaamse schrijvers zijn steeds succesvoller over de grens. Vooral in Duitsland vinden 'Adriaan van Diez' en 'Geert Maak' een gretig lezerspubliek. Wat maakt hun Nederlandse teksten zo universeel? Duitse lezers vertellen.

Er waren stoelen te weinig, zaterdagavond in de Berlijnse Kulturbrauerei. Honderden mensen kwamen er luisteren naar Nederlandse en Vlaamse gedichten. Twee avonden eerder was ook al een opvallend gemotiveerd gezelschap komen luisteren naar romancier A.F.Th. van der Heijden, al waren zij met een kleiner gezelschap. En woensdagavond zat een heel theater vol Berlijners te luisteren naar voordrachten van acht Nederlandstalige auteurs. In totaal staan dezer dagen op zeventien bijeenkomsten, verspreid door de Duitse hoofdstad, poëzie en proza van achttien Nederlandse en Vlaamse schrijvers centraal.

Nederlandstalige literatuur doet het goed, in Duitsland. Tien jaar geleden stond de Nederlandstalige literatuur centraal op de Frankfurter Buchmesse. De aandacht is sindsdien in Duitsland onverminderd overeind gebleven. Inmiddels breidt de belangstelling zich uit naar non-fictie. De historische vertellingen van Geert Mak, zoals onlangs 'De eeuw van mijn vader', worden in Duitsland enthousiast ontvangen.

Indrukwekkend is hoeveel er uit het Nederlands in het Duits wordt vertaald. Zo geeft de Duitse uitgeverij Suhrkamp momenteel het complete werk van Cees Nooteboom uit, een unicum in de geschiedenis van de Nederlandse literatuur. ,,Cees Nooteboom is waarschijnlijk de in Duitsland bekendste Nederlandse schrijver'', zegt zijn Duitse collega-schrijver Joachim Sartorius dan ook. Nootebooms succes valt wel te verklaren. Zijn boeken passen vrij goed in de Duitse literaire traditie. Duitse lezers zijn gewend aan intellectuele thematiek. Ook de boeken van Harry Mulisch slaan aan.

Van schrijver A.F.Th. van der Heijden is de complete, bijna vierduizend pagina's dikke, cyclus 'De tandeloze tijd' in het Duits vertaald. ,,Deze zeven romans zijn het geheugen van een tijdperk'', zegt Christoph Buchwald, de man die A.F.Th. van der Heijden in Duitsland heeft uitgebracht. Terwijl hij stralend naar zijn Nederlandse ontdekking kijkt, roemt Buchwald 'De tandeloze tijd' als ,,uniek in de Europese literatuur''.

Zelf legt Van der Heijden zijn Duitse lezers uit waarom het allemaal zo omvangrijk is geworden. ,,De lucht is vol van verhalen en ik moet er één verhaal van maken, dat is het probleem.'' Zijn romanfiguren houden niet op hem voort te drijven. ,,Ze gaan nooit weg, ik leef met hen in een commune, ze zullen met mij onder de grond gaan.''

De meeste schrijvers die dezer dagen in Berlijn optreden op het Nederlandstalige literatuurfestival lezen Duitse vertalingen voor van hun eigen werk. Cees Nooteboom echter leest van een enkel gedicht tevens het Nederlandse origineel, ,,zodat u kunt zien in hoeverre u iets van die geheimtaal begrijpt''. Slechts enkele auteurs, zoals de dichters Mustafa Stitou en Anna Enquist en de Vlaamse schrijver Hugo Claus, lezen alles in het Nederlands en laten de vertaling op de wand projecteren of na afloop voorlezen.

Het Berlijnse publiek blijkt zeer open te staan voor de literatuur uit de westelijke buurlanden. Je kunt een speld horen vallen als Anna Enquist voorleest uit gedichten over haar dochter, die twee jaar geleden stierf bij een verkeersongeluk. Luidkeels enthousiast reageert het publiek als de Vlaamse schrijver Tom Lanoye zijn roemruchte 'modderfokking' tirade ten beste geeft. Lanoye heeft Shakespeare herdicht, in een explosieve rapstijl.

Ook Arnon Grünberg, die in Duitsland de umlaut op zijn naam heeft herontdekt, weet de zaal op zijn hand als hij voorleest over een vrouw die van haar aanstaande ex nog één keer diens sperma wil, in de hoop op een baby met krullen.

De persoonlijke stijl van Enquist, de raps van Lanoye, de slapstick van Grünberg -ook die slaan nu aan in Duitsland. Het is hun moderne geluid dat deze auteurs er zo succesvol maakt. In Berlijn werd dit weekeinde bewonderend opgemerkt dat Nederlandse literatuur én ernstig én vrij, bijna frivool, kan zijn.

Wie Duitse vrienden heeft, moet erop bedacht zijn dat die dolenthousiast kunnen vertellen over een Nederlandse schrijver die ze gelezen hebben, zonder dat je begrijpt wie ze bedoelen. De uitspraak van het Nederlands is nu eenmaal lastig. Zo heet Geert Mak hier 'Maak', Adriaan van Dis heet 'Van Diez', en als een Duitser je vertelt graag 'Maten Taat' te lezen, dan bedoelt ie Maarten 't Hart.

Bekend zijn ze hier allemaal. Grote afwezige in Duitsland blijft echter Gerard Reve, die hier niet wordt vertaald. Te Nederlands, dan toch?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden