Recensie

Succesauteur Seethaler schrijft vrolijk over een donkere tijd

Robert Seethaler
De Weense sigarenboer
Vert. Liesbeth van Nes. De Bezige Bij; 256 blz. € 19,99 Beeld Frank Castelein
Robert SeethalerDe Weense sigarenboerVert. Liesbeth van Nes. De Bezige Bij; 256 blz. € 19,99Beeld Frank Castelein

Dit boek mag je niet onderschatten. Eerst denk je: lichte kost, amusement voor een breed publiek. Maar al snel kom je tot de ontdekking dat hier een geraffineerde verteller aan het woord is, een taalkunstenaar met gevoel voor pointes en soms hartverscheurende tragiek. 

Geen wonder dat 'De Weense sigarenboer' van de Oostenrijker Robert Seethaler (1966) zo'n doorlopend succes is in de Duitse boekhandel en ook internationaal furore maakt.

De roman begint in 1937 op het Oostenrijkse platteland. De 17-jarige Franz woont met zijn moeder in een dorp nabij Salzburg en krijgt een baan in de hoofdstad Wenen. Franz wordt assistent van een ex- vriend van zijn moeder, nu eigenaar van een goedbeklante tabakswinkel. De naïeve en gevoelige jongen (met 'weke meisjeshanden') leert in Wenen niet alleen de liefde kennen, maar raakt ook betrokken bij de turbulente politieke ontwikkelingen.

Spoedig

Al spoedig na zijn aankomst volgt de annexatie van Oostenrijk door nazi-Duitsland. De bruinhemden en hakenkruizen verschijnen in het straatbeeld, het Heil Hitler schalt door de stad. Even later worden de eerste politieke gevangenen gearresteerd en worden huizen van Joden of sympathisanten met bloed besmeurd. Uiteindelijk maken ook Franz en zijn baas kennis met de harde hand van de Gestapo.

De tabakswinkel waar Franz werkt, ligt in de buurt van de Berggasse, waar Sigmund Freud woont. De 'gekkendokter' is een vaste klant in de sigarenwinkel en raakt zelfs bevriend met Franz, ondanks het aanzienlijke leeftijdsverschil: "Eigenlijk had hij zich in aanwezigheid van 'eenvoudige mensen' altijd een beetje onbeholpen en niet op zijn plaats gevoeld. Maar met deze Franz was het iets anders. In deze jonge man pulseerde het gezonde, krachtige en daarenboven nog tamelijk onervaren leven."

Freud wordt afgebeeld als een zwaarmoedige, zieke en wat zonderlinge grijsaard, die tijdens de behandelingssessies (één daarvan wordt met satirische meesterhand beschreven) meer belangstelling schijnt te hebben voor zijn terracotta ruiters en antiekverzameling dan voor de zieleroerselen van zijn patiënten. Zwarte humor en ironie kan Freud niet worden ontzegd, en vlak voor zijn vlucht naar Engeland luidt het: "Langzaam, met de stapjes van senioren, gleed je naar de verstening toe, tot je je ten slotte zonder geweldig op te vallen aan je eigen antiquiteitenverzameling zou kunnen toevoegen."

Buiten de tabakszaak 

Franz en Freud ontmoeten elkaar ook buiten de tabakszaak. Gezamenlijk maken ze wandelingen door het centrum van Wenen, waarbij Franz 'meneer de professor' gretig raadpleegt over zijn liefdesproblemen. Bruikbare tips kan Freud zijn discipel niet aanbieden, daarvoor is deze materie te complex: "Van de liefde weet niemand iets af. Je hoeft het water niet te begrijpen om erin te duiken!'"

Op zijn tochten door Wenen heeft Franz net iets eerder een drie jaar oudere Boheemse leren kennen, Anezka, een artieste in een tingeltangel. In een kamertje achter de tabakswinkel heeft Franz een liefdesnest ingericht. Maar trouw is Anezka hem allerminst, en later krijgt ze sjans bij een stoere nazi. Als enige zal ze ongedeerd de dictatuur doorstaan.

Vrolijk boek 

Een vrolijk boek over een duistere periode, zo zou je 'De Weense sigarenboer' kunnen noemen. Natuurlijk, diep graaft Robert Seethaler nauwelijks en clichés gaat hij niet altijd uit de weg. In de eerste helft is misschien wat al te vaak sprake van de provinciaal die in de grote stad heimwee krijgt en terugverlangt naar het ongerepte platteland.

Maar daar staat tegenover dat hier een onderhoudende en humoristische verteller aan het woord is, die handig gebruikmaakt van persiflages en perspectiefwisselingen. Soms levert één enkele zin een treffend beeld op. Als iemand door de Gestapo wordt afgehaald, luidt het: "Aan de overkant van de straat ging een raam open, er verscheen een hand met een schaar die de bloem uit de geranium knipte."

Liesbeth van Nes heeft in haar uitstekend leesbare vertaling precies de juiste toon getroffen, lichtvoetig en soms volks-ondeugend. Kortom, een aanrader.

Robert Seethaler
De Weense sigarenboer 
Vert. Liesbeth van Nes.
De Bezige Bij; 256 blz. € 19,99

Robert Seethaler Beeld Hollandse Hoogte / LEEMAGE
Robert SeethalerBeeld Hollandse Hoogte / LEEMAGE

Lees hier meer boekrecensies van Trouw. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden