Subsidie referendum lastig proces

Belastinggeld storten in de campagnekassen vergt controle en gaat niet zo vlot

Twee maanden voor het Oekraïne-referendum is de strijd om subsidies losgebarsten. Een speciale referendumcommissie heeft tot op heden 'slechts' 35.750 euro verdeeld over drie aanvragers die campagne willen voeren. Er zit nu nog 1.962.500 in de pot.

Minister van binnenlandse zaken Ronald Plasterk (PvdA) maakte afgelopen november bekend dat hij 2 miljoen euro uittrekt 'ten behoeve van maatschappelijke initiatieven die tot doel hebben het publieke debat(...)te bevorderen'. Iedereen kan subsidie aanvragen. Het kabinet wil er wel voor zorgen dat de campagne straks niet wordt gedomineerd door louter voor- of tegenstanders van het verdrag met Oekraïne. Daarom is de subsidiepot opgesplitst: 7 ton voor de voorstanders, 6 ton voor neutrale activiteiten en 7 ton voor tegenstanders. Organisaties kunnen maximaal 50.000 euro aanvragen, personen 5.000 euro.

Het klinkt eenvoudig, maar rimpelloos verloopt de subsidievertrekking bepaald niet. SP-Tweede Kamerlid Harry van Bommel repte afgelopen dinsdag in het vragenuurtje over 'misverstanden' en 'chaos' rond het verdelen van het geld. Veruit de meeste van de 173 subsidieaanvragers hebben nog geen uitsluitsel gekregen. Veel indieners kregen de afgelopen week van de referendumcommissie te horen dat hun verzoek nog niet in orde is.

De organisatie Stem voor Nederland, met Joshua Livestro als boegbeeld, wil een grootschalige ja-campagne opzetten, maar kreeg de subsidie-aanvraag (50.000 euro) geretourneerd. "Een bureaucratisch verhaal", zegt woordvoerder Lot Feijen. "Op het formulier was ruimte voor één handtekening, maar alle bestuursleden hadden kennelijk moeten tekenen." Als gevolg belandt de aanvraag van Stem voor Nederland onderop de stapel. De actievoerders hebben reden tot zorg: er is inmiddels voor 3,8 miljoen euro subsidie aangevraagd, bijna twee keer zoveel als beschikbaar is.

Ook andere aanvragers moeten wachten op duidelijkheid. Frank van Dalen adviseert als voorzitter van de Stichting Politieke Academie verschillende campagnevoerders over waar zij bijvoorbeeld het beste kunnen flyeren. Hij vreest dat aanvragers pas begin maart weten of ze geld krijgen. "Dan hebben ze nog maar twee weken om hun campagne te organiseren. Dat wordt erg lastig. Zo krijgen mensen het idee dat er obstructie wordt gepleegd."

Volgens van Dalen pakt de referendumcommissie het verkeerd aan. Bij het afhandelen van de aanvragen wordt zij bijgestaan door het advocatenkantoor Pels Rijcken. "Op het subsidieformulier staat een klein vakje. Dat suggereert dat je grofweg moet aangeven wat je gaat doen. Nu blijkt dat je met een gedetailleerd projectvoorstel moet komen. Pels Rijcken oordeelt heel formeel. Als iemand 500 euro catering opvoert voor een bijeenkomst van vijftig mensen, wordt dat niet als een redelijk bedrag afgevinkt. Er moet eerst een offerte van een cateraar komen. Straks wordt de factuur voor het advocatenkantoor hoger dan de totale subsidiepot voor het referendum."

Volgens VVD-minister voor wonen en rijksdienst Stef Blok, die bij afwezigheid van Plasterk dinsdag met Van Bommel in debat ging, is de procedure juist goed. Subsidie is volgens Blok belastinggeld, en bij de verdeling moet 'goed gecontroleerd worden of dat correct wordt aangevraagd'. Het is volgens Blok ook 'logisch' dat meerdere mensen namens een stichting of vereniging moeten tekenen. Wel beloofd hij na afloop van het referendum te kijken wat er volgende keer beter kan. "Het is uiteindelijk de eerste keer dat op deze manier een referendum wordt georganiseerd."

de verdieping 2|3

Een ja-campagne

met de handrem erop

Uitslag is niet bindend

Het referendum is op 6 april. Op 14 oktober 2015 had de referendumcommissie vastgesteld dat de 300.000 benodigde handtekeningen geldig waren. Het initiatief voor het referendum lag bij de website GeenStijl, publicist Thierry Baudet en de eurosceptische stichting Burgercomité EU.

De uitslag is geldig als minimaal 30 procent van de stemgerechtigden komt opdagen. De uitslag is niet bindend. Een nee-stem zou een advies aan het kabinet en de Kamer zijn om hun besluit te heroverwegen.

Het referendum gaat over een verdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne. Daarin staat afspraken over vrijhandel, aanpassing van Oekraïense wetgeving aan Europese standaarden, en samenwerking bij onder meer justitie en rechtstaat. Nederland heeft het verdrag al ondertekend, maar het referendum stak een stokje voor de definitieve goedkeuring. Ongeacht de uitslag moet de Kamer nu een wet aannemen om die goedkeuring af te ronden of in te trekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden