Sublieme hommage aan de kunstschatten die vanuit het verleden tot ons spreken

Francofonia

Regie: Alexander Sokoerov. Met Louis-D de Lencquesaing, Benjamin Utzerath, Johanna Korthals Altes, Vincent Nemeth en Alexander Sokoerov.

****

Alexander Sokoerov leidde ons met 'Russian Ark' al door de Hermitage in Sint-Petersburg. Met 'Francofonia' ontfermt de Russische regisseur zich nu over het Louvre in Parijs. Documentaires over nationale musea gooien de laatste jaren hoge ogen. Denk aan 'Het Nieuwe Rijksmuseum' en 'National Gallery', over de Londense kunsttempel aan Trafalgar Square. Uitstekende films zijn het, over het museum als levend organisme. Sokoerovs 'Francofonia' past in dit rijtje, maar ook weer niet.

De film - deze week in première op het Filmfestival van Rotterdam - is een complexe mix van documentaire en speelfilm. Een ode aan de kunst, en tegelijkertijd een meditatieve reflectie op de relatie tussen kunst en macht. De regisseur - die zelf ook in beeld verschijnt en zijn personages aanspreekt - gaat daarvoor terug naar de Tweede Wereldoorlog, naar de Duitse bezetting van Parijs. Hij reconstrueert er de opmerkelijke samenwerking tussen Jacques Jaujard, directeur van het Louvre, en Franz Graf Wolff-Metternich, de nazi-officier die belast was met het veiligstellen van de Franse kunstschatten.

Intrigerend is het verbond dat de twee mannen sloten, en dat door Sokoerov wordt getoond alsof het om oude opnamen gaat. Ze sluiten aan bij de archiefbeelden uit dezelfde tijd. De nazi-officier is een hoogopgeleide cultuurliefhebber die vloeiend Frans sprak, en zijn superieuren in Berlijn om de tuin leidde. In samenwerking met Jaujard wist hij zo te voorkomen dat de kunstschatten - die voor een deel al waren ondergebracht op châteaux buiten Parijs - naar Duitsland werden getransporteerd.

Het portret van de vijanden die elkaar vinden in een gezamenlijke liefde voor de kunst, is ook aanleiding om het fenomeen van de roofkunst in groter verband te belichten. Zo struinen er twee geesten door het Louvre: Marianne en Napoleon. Marianne, het Franse nationale symbool, dwarrelt door het museum, continu de leus van de Franse Revolutie prevelend: vrijheid, gelijkheid en broederschap. Napoleon is een opgeblazen aap die erop hamert dat al die kunstschatten eigenlijk van hem zijn. Napoleons beruchte rooftochten worden ermee in herinnering geroepen.

De Franse veldheer vergaarde al die schatten niet uit interesse voor kunst en cultuur, maar om zijn macht te versterken. Sokoerov tekent op de wereldkaart het Assyrische rijk en de route van Basra naar Marseille die veel gestolen kunstwerken aflegden. In de Duits-Franse verdediging van al die roofkunst tijdens de oorlog, kun je ook een kritische noot ontwaren. De film is een sublieme hommage aan de kunstschatten die tot ons spreken vanuit het verleden, en de ziel van onze samenleving herbergen en weerspiegelen. Sokoerov maakt je er ook van bewust dat al die kunstschatten middelen waren (en zijn) om macht en aanzien te verwerven. Ze zijn daarmee de ultieme basis voor conflict.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden