'Stuur een VN-macht naar Oekraïne'

Als de VS Oekraïne bewapenen, gaan in Rusland alle remmen los. Dat vreest althans de Britse politicoloog Anatol Lieven. 'Waar bemoeien de Amerikanen zich mee? Dit is ons continent.'

De oplossing is simpel, maar niet erg populair in Kiev: Oekraïne moet een federatie worden.

Volgens de Britse politicoloog Anatol Lieven is dit de enige manier om de oorlog in Oekraïne niet uit de hand te laten lopen. Want dit conflict kan niet meer opgelost worden zonder de provincies in het oosten verregaande autonomie te geven.

Het leek even die kant op te gaan, vorig jaar september, toen er een staakt-het-vuren werd gesloten in de Wit-Russische hoofdstad Minsk. Maar over dat akkoord is Lieven, die Baltisch-Duitse wortels heeft, niet erg positief. Kiev beloofde weliswaar meer autonomie voor de provincies in het oosten, maar die toezegging gold slechts voor drie jaar.

Voor de separatisten ging dat niet ver genoeg. Ze hielden hun eigen verkiezingen in Donetsk en Loegansk, waarop de Oekraïense regering de wet voor meer autonomie weer introk. "Je moet zoeken naar een akkoord waar ook Moskou zich in kan vinden. Minsk was dat allerminst", zegt Lieven door de telefoon vanuit Qatar, waar hij verbonden is aan de Georgetown University School of Foreign Service.

Bijna een jaar geleden, vlak voor de annexatie van de Krim, vertelde hij in deze krant dat er meer aandacht moest komen voor het Russische verhaal rond Oekraïne. Hij verwoordde waarom het land economisch en strategisch van cruciaal belang is voor Moskou, en waarom het zo onverstandig is voor Oekraïne een keuze te maken tussen het Westen en Rusland. Voorlopig hebben de autoriteiten en beleidsmakers zijn verhaal niet opgepikt.

De verschillende partijen hebben zich juist vastgegraven in de eigen posities. Een voorbeeld daarvan zijn de Amerikanen, die nu praten over bewapening van het Oekraïense leger. Hoewel president Obama blijft benadrukken dat hij een diplomatieke oplossing prefereert, was gisteren de eerste militaire bemoeienis een feit. Amerikaanse militairen gaan het Oekraïense leger alvast trainen. Lieven: "Allereerst: waar bemoeien de Amerikanen zich mee? Dit is ons continent. Wij moeten met deze oorlog leven en zo'n wapenleverantie ontwricht de verhouding tussen Rusland en de EU nog meer."

Bovendien vreest Lieven, die verschillende boeken schreef over Rusland en Oekraïne, dat na het bewapenen van het Oekraïense leger alle remmen losgaan in Rusland. "Er is dan geen excuus meer om geen oorlog te voeren." Vervolgens vraagt hij zich af of de Russen stoppen na het veroveren van de oostelijke provincies. Hij spreekt bewust over Russen, en niet over de Russische president Poetin, omdat zelfs aanhangers van de Russische oppositie Oekraïne niet willen opgeven. "Ik vrees dat ze doorstomen richting Odessa, Kiev en misschien op den duur wel Polen en de Baltische staten binnenvallen."

Lieven keurt het gedrag van de Russen niet goed, maar Europa moet niet doen alsof deze confrontatie als een verrassing komt. "De Russische regering heeft er keer op keer op gewezen dat het niet zal accepteren dat landen in de invloedssfeer van Rusland lid worden van de Navo. Dat was in 2008 in Georgië het geval, en dat gebeurt nu in Oekraïne. Wat denk je dat de Amerikanen doen als buurland Mexico zich aansluit bij een vijandige militaire alliantie? Dat wordt niet getolereerd."

Daarom is het volgens Lieven een slecht idee om Oekraïne een definitieve keuze te laten maken tussen Europa en Rusland. Het verder uitbreiden van de Navo is volgens de politicoloog een illusie. "Het Westen is daartoe ook niet bereid, maar het moet het ook formeel toegeven."

Bovendien vraagt de politicoloog zich af wat Europa Oekraïne op lange termijn te bieden heeft. Economisch is het land afhankelijk van Rusland. Meer dan drie miljoen Oekraïners hebben werk in het buurland. De Oekraïense economie wordt momenteel dubbel getroffen vanwege de oorlog en de sancties tegen Rusland. Meer dan ooit is het land afhankelijk van financiële steun en vrij verkeer van personen, zodat Oekraïners in andere Europese landen aan het werk kunnen. "Maar dat zie ik voorlopig niet gebeuren. Groot-Brittannië doet nu al moeilijk over de Bulgaren en Roemenen die naar het land trekken."

Er zit volgens Lieven maar één ding op: Oekraïne moet een federatie worden en neutraal blijven. In Minsk, waar nieuwe vredesonderhandelingen gaande zijn, moeten naast een staakt-het-vuren afspraken worden gemaakt over een VN-vredesmacht. "Ik benadruk het woord Verenigde Naties, vanwege de neutrale rol. Het is de enige manier om een volledige oorlog te voorkomen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden