Sturgeon steekt spaak in Brexit-plan

In deze winkel in Edinburgh schurken de Schotse vlag en de Britse Union Jack nog tegen elkaar aan. Foto AFP Beeld AFP

De Schotse premier Nicola Sturgeon wil een nieuw referendum over onafhankelijkheid nu de Britten voor een harde Brexit gaan.

Ineens haalde Sturgeon de trekker over: ze wil een nieuw onafhankelijkheidsreferendum. Natuurlijk, iedereen wist dat de Schotse nationalisten met het idee speelden, maar dat ze het zonder uitgebreide vooraankondiging bekend zouden maken, had niemand in Londen zien aankomen.

Sturgeon voelt zich gedwongen om voor de tweede keer in een paar jaar tijd een volksraadpleging aan te kondigen over een onafhankelijk Schotland. Een eerder referendum in 2014 ging verloren, maar de Brexit-stem veranderde het speelveld. “De Schotten moeten de keuze krijgen tussen een harde Brexit en onafhankelijkheid”, zei ze.

Aparte Brexit-deal

Maandenlang heeft ze druk uitgeoefend op de Britse premier May, in de hoop een aparte Brexit-deal voor de Schotten uit het vuur te slepen. In Schotland stemde vorig jaar 62 procent tegen EU-uittreding, een groot contrast met de rest van het Verenigd Koninkrijk. Sturgeon wil bijvoorbeeld dat Schotland lid blijft van de Europese gemeenschappelijke markt, wat in de harde Brexit-plannen van May vrijwel uitgesloten is. Maar de voorstellen van de Schotse premier vonden nauwelijks gehoor in Downing Street, aldus Sturgeon.

Nu May zelf op het punt staat om het startschot te geven voor de Brexit-onderhandelingen, greep Sturgeon haar kans. Ze kondigde aan dat het Schotse parlement volgende week zal stemmen over een nieuw referendum, dat wat haar betreft eind 2018 of begin 2019 gehouden zal moeten worden.

De regering in Londen reageerde ‘not amused’. “Een nieuw referendum zorgt voor verdeeldheid en verdere economische onzekerheid op het slechtst denkbare moment”, zei een woordvoerder van May, doelend op de aanstaande exit-gesprekken met de EU. “Daarnaast laten peilingen zien dat een meerderheid van de Schotten niet zitten te wachten op een nieuw referendum over onafhankelijkheid.”

Tekst loopt door onder afbeelding

Schotse eerste minister Nicola Sturgeon in London. Beeld AP

Op zich mag de regering van May het referendum blokkeren. Maar zover zal het waarschijnlijk niet komen, omdat dit gigantische problemen met de Schotten zou opleveren. De SNP, de Schotse nationale partij, is oppermachtig in het Schotse parlement en zal dan zoveel mogelijk de verhoudingen met Londen willen frustreren.

Twee fronten oorlog

May kan het referendum misschien niet tegenhouden, ze kan wel bepalen wanneer het gehouden wordt. De door Sturgeon genoemde tijdspanne is voor haar onbespreekbaar. Hoogstwaarschijnlijk zitten de Britten dan midden in de cruciale slotfase van de Brexit-gesprekken. Dat zou voor May een oorlog op twee fronten betekenen, in Brussel en in Edinburgh, en dat vergroot de kansen dat zij er als verliezer uitkomt.

Overigens is de timing van Sturgeons aankondiging opmerkelijk. Uit opiniepeilingen blijkt niet dat ze op dit moment kan rekenen op een ruime meerderheid bij zo’n referendum. In het beste geval schommelen die rond de 50/50, maar de meesten geven aan dat een kleine meerderheid in Schotland nog altijd tegen onafhankelijkheid is.

Daarnaast is het een groot economisch risico. De Schotten zijn enorm afhankelijk van de olie, die voor de kust van Aberdeen gewonnen wordt. Maar in de afgelopen jaren is de olieprijs enorm gedaald. Mede daardoor had Schotland vorig jaar een begrotingstekort van 9,5 procent. Daarmee voldoet het niet aan een belangrijk toetredingscriterium van de Europese Unie, mocht het als onafhankelijke natie aansluiting zoeken bij de EU. Op eigen benen staan zou dus direct harde bezuinigingen betekenen.

Maar Sturgeon is onvermurwbaar. “Het is belangrijk dat wij onze eigen toekomst gaan bepalen”, zei ze gisteren. Wat haar betreft is het tijd voor daden.

Weg vrij voor Brexit

Het Britse Lagerhuis hoeft geen inspraak in de Brexit-deal. De parlementariërs stemden vanavond tegen een amendement van het Hogerhuis, waarin premier May verplicht werd om de uitkomst van de Brexit-onderhandelingen aan het parlement voor te leggen; 331 Lagerhuisleden verwierpen het voorstel, 286 wilden juist wel inspraak. May zou de onderhandelingen met Brussel deze week beginnen, maar de roep om een nieuw Schots afscheidingsreferendum lijkt de zaak nu te vertragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden