Studiedag brengt nieuwe stromingen in de kerkmuziek bij elkaar

AMSTERDAM - Met de organisatie van een tweede studiedag over de toekomst van het kerklied, op 9 mei in het Zwols conservatorium, heeft de gereformeerde Werkgroep 150 jaar geestelijke muziek haar taak volbracht.

RUUD VAN HAASTRECHT

Ze kan terugzien op een uitermate kort, maar evenzo hevig bestaan. In 1986 ontstond de werkgroep vanuit de herdenkingscommissie die in opdracht van de gereformeerde synode 150 jaar Afscheiding, 100 jaar Doleantie en 100 jaar Vereniging op gepaste wijze diende te gedenken. In juni van dit jaar heft de club zichzelf op als de laatste herdenking heeft plaatsgevonden, die van het samengaan van afgescheidenen en dolerenden in 1892 waaruit de Gereformeerde Kerken in Nederland ontstonden. Toch betekent dat niet helemaal het einde van deze Gideonsbende, die in de afgelopen jaren er blijk van heeft gegeven dat de Geuzengeest gereformeerden eigen, volop over haar vaardig is. Maar over het hoe en het waartoe zwijgt werkgroepslid Piet Zuidema vooralsnog geheimzinnig. Wie weet wordt op de studiedag de sluier opgelicht.

Behalve de bezinning op de toekomst van het kerklied ondernam de werkgroep in die zes jaar nog een viertal andere projecten:

Ze slaagde erin een verzameling aan te leggen van alle soorten geestelijke liederen die in de afgelopen anderhalve eeuw in zwang waren in de gereformeerde gezindte. De duizenden boekjes (afkomstig uit een particuliere verzameling van de hervormde ds. J. J. W. A. Wijchers) zijn inmiddels ondergebracht bij het Nederlands instituut voor de kerkgeschiedenis in Utrecht, waar liefhebbers ze kunnen raadplegen;

Ze organiseerde samen met de Vrije Universiteit in Antwerpen en Amsterdam de tentoonstelling 'Psalmzingen in de lage landen' over het psalmzingen in de Nederlanden sedert de Reformatie;

Op initiatief van de werkgroep wordt voor het eerst een wetenschappelijk onderzoek verricht naar het protestantse geestelijke lied in de afgelopen twee eeuwen. De afdeling hymnologie van de Groningse theologische faculteit hoopt over twee jaar de studie af te ronden;

Componist Daan Manneke (zelf opgegroeid in een streng-gereformeerd milieu) kreeg de opdracht een hedendaags muziekstuk te maken, dat op de psalmen is geent en uitvoerbaar is voor de betere kerkkoren.

Niet zo hedendaags

"Want we hadden en hebben het gevoel" , licht Piet Zuidema toe, "dat wat er in onze kerken aan muziek ontstaat, niet altijd zo hedendaags is" .

Dat laatste, vermoedt hij, zou heel goed de reden kunnen zijn voor de vergrijzing en de leegloop van de historische kerken. In de gereformeerde, de hervormde en lutherse gemeenten in Amsterdam ziet hij grosso modo mensen die ouder zijn dan vijftig jaar. In evangelische gemeenten in Amsterdam maar ook in basisgemeenteachtige kerken komen daarentegen mensen die door de bank genomen jonger zijn dan veertig. De oud-organist van de Keizersgrachtkerk gelooft stellig dat dat mede komt door de dominante zangcultuur in de grote kerken. "Er zijn tendensen in de kerk die willen dat het nieuwe kerklied een voortzetting is van wat al in de kerk aanwezig is, voortbordurend op de Liedboek-cultuur van de jaren zestig. En ik denk dat men daarmee op een verkeerd spoor zit. Niet omdat ik die muziek niet goed vind" , en hij somt met bewondering namen als Frits Mehrtens en Willem Vogel op, "maar ik signaleer dat de jongeren in de Keizersgrachtkerk het vertikken dat repertoire te zingen. Dan is er iets aan de hand."

Zijn Keizersgrachtkerk is de enige gereformeerde kerk in Amsterdam die nog wel wemelt van de jongeren. Daar worden veel basisgemeenteachtige teksten en melodieen van mensen als Oosterhuis en Oomen gezongen. "Dat is een vorm" , vindt Zuidema. "Liederen uit de Opwekkingsbeweging zou je toch ook eens moeten proberen."

Liedboek 2000

Opwekkingsliederen in de eredienst, het moet klinken als een vloek in de oren van de Interkerkelijke stichting voor het kerklied (ISK). Dit najaar brengt de ISK aan de kleine synode van de gereformeerde kerken verslag uit over de pro's en contra's van een nieuw liedboek voor de kerken, het zogeheten 'Liedboek 2000'. De stichting ijvert sinds haar oprichting voor de bevordering van 'het betere kerklied'. Want "als je zegt 'Ik prijs God', nou lieve deugd, dan moet je met kwaliteit komen, het beste wat je hebt" , zei voorzitter drs. W. Bleij anderhalf jaar geleden in deze krant.

Niet het kwaliteitsargument alleen moet de doorslag geven bij wat er wel of niet in zo'n nieuw liedboek komt, maar ook de belevingswaarde van een lied, vindt Zuidema echter. "Muziek in de kerk is pas verantwoord, als het gemeenschap sticht, als het tot verbondenheid leidt." Het is voor hem trouwens nog maar de vraag of er eigenlijk wel een Liedboek 2000 moet komen. "Waarom moet er een codex van liederen komen?" Hij ziet meer in de oprichting van een stichting die ervoor zorgt dat liederen onderling uitgewisseld worden tussen gemeenten. Geef plaatselijke kerken maar klappers, zegt hij, ze zijn mans genoeg om die naar eigen smaak en keus te vullen.

Of en hoe Oosterhuis en Opwekking zo'n multo-map kunnen verrijken, moet blijken in Zwolle, waar de werkgroep componisten samenbrengt die vier prominente stromingen van het kerklied vertegenwoordigen. Willem Vogel (Liedboek), Tom Lowenthal (basisgemeente), Kees Schrijver (opwekkingsbeweging) en Feike van Tuinen (moderne muziek, stichting Horizon) zullen laten horen hoe het oerchristelijke thema 'vreemdelingenschap' hen geinspireerd heeft. De Groninger hymnoloog dr. J. Luth houdt 's ochtends een inleiding over de ontwikkelingen van het kerklied in andere Westeuropese landen, terwijl onder leiding van ds. B. Wallet de studiedag wordt afgesloten met een viering in de Broerenkerk waarin alle vier de muziekstromingen gebruikt worden.

Schriftelijke aanmelding voor de studiedag, nodig vanwege het beperkt aantal deelnemers, kan bij P. van Beek, Dienstencentrum van de Gereformeerde kerken, Postbus 201, 3830 AE Leusden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden