Studiebeurzen moeten het bij bijna alle partijen ontgelden

Zou staatssecretaris Cohen stiekem Groen Links stemmen? Het programma van deze politieke partij vermeldt dat de titel 'doctorandus' moet worden afgeschaft. Cohens Partij van de Arbeid noemt dit niet, terwijl de bewindsman onlangs in een interview in Trouw zei dat deze titel wat hem betreft kan verdwijnen.

De onderwijsparagrafen van de partijprogramma's voor de verkiezingen van dinsdag aanstaande laten zich slecht vergelijken. Dat zo'n puntje als de titulatuur meestal niet wordt opgevoerd, bewijst dat.

De vergelijking is vooral ook zo lastig, omdat onderwijs en personeelskosten bijna synoniem zijn. Zo'n viervijfde van de onderwijsbegroting van ruim 33 miljard gulden gaat op aan salarissen. Geoefende bezuinigingsberekenaars zetten elke geschrapte post op de begroting moeiteloos om in verlies aan arbeidsplaatsen. Dit via de eenvoudige methode: Er gaan dertien leerkrachten in een miljoen.

De financiele paragrafen en punten voor de collectieve sector zijn dus minstens zo interessant, want aan fraaie formuleringen (het woord 'investeren' is populair) over het belang van onderwijs geen gebrek. Het plussen en minnen is een ingewikkelde bezigheid, aangezien de salarissen van de leerkrachten grotendeels meedraaien met de arbeidsvoorwaarden in de collectieve sector. De bladen van diverse onderwijsvakbonden komen tot verschillende sommen. Zo laat het Katholiek Schoolblad (van CNV-bond KOV) het CDA een miljard bezuinigen op studiefinanciering en onderwijs en wetenschappen, terwijl het NFTO-bulletin de christen-democraten 'slechts' zevenhonderd miljoen laat schrappen op deze posten. Dit laatste bedrag is overeenkomstig het staatje bij het verkiezingsprogram, maar het blad van de Nederlandse federatie tertiair onderwijs vergeet de 250 miljoen te vermelden die het CDA extra wil uittrekken, waardoor het saldo daar negatiever uitpakt dan het in werkelijkheid is.

“Helaas is het onbegonnen werk om er precies achter te komen welke budgettaire consequenties de integrale verkiezingsprogramma's voor het beleidsterrein onderwijs hebben”, verzucht het blad van de Vereniging bijzondere scholen, waarna verwezen wordt naar de algemene efficiencykorting die vele partijen op alle begrotingen willen toepassen. De conclusie van allen is wel dat onderwijs bij praktisch alle partijen moet inleveren.

Compleet uitwisselbaar zijn soms formuleringen in de onderwijsparagrafen. Bij voorbeeld: “De kwaliteit van het onderwijs staat of valt ook met de kwaliteit van de onderwijsgevenden”, schrijft de VVD. En D66 merkt op: “Goed onderwijs staat of valt met de mensen die onderwijs geven.”

Beide partijen gebruiken de zin als inleiding om hun steun te betuigen aan de voorstellen van de zogeheten commissie-Van Es, die het aanzien van de leraar moeten verhogen. Ook andere partijen onderschrijven deze gedachten. Zo trekt de PvdA er 400 miljoen voor uit, en Groen Links uit wier kring commissievoorzitter Van Es afkomstig is gunt het 'vitaal leraarschap' zelfs 600 miljoen, het volledige bedrag dat de commissie nodig acht om het arbeidsbestel in het onderwijs aangenamer te maken.

De laatste partij heeft ook het frisse voornemen de 32-urige werkweek verplicht te stellen. Het Schoolblad van de Abop (de FNV-onderwijsbond) citeert hierover het Centraal planbureau, dat ervan uitgaat dat geen volledige herbezetting zal plaatsvinden. Met andere woorden: Dit zal leiden tot beperking van activiteiten in de scholen, hoewel het programma er niet duidelijk over is.

Ouderlijk huis

De geplaagde studiefinanciering moet het bij veel partijen opnieuw ontgelden. De SGP haalt 400 miljoen van deze begrotingspost af, te bereiken door een strengere selectie van studenten en een aanscherping van de tempobeurs. Maar deze partij laat hetzelfde bedrag weer terugvloeien naar universiteiten en hogescholen voor een kwaliteitsverbetering. De RPF laat studiefinanciering voor een zelfde bedrag bloeden. De partij wil behalve strengere selectie en hogere eigen bijdragen ook het op kamer wonen van studenten tegen gaan: De uitwonendenbeurs wordt uitsluitend toegekend als de studieplek meer dan een uur reizen van het ouderlijk huis is.

D66 doet een grotere aanslag op de beurzen, met 500 miljoen. De democraten pleiten voor een grondige herziening van het huidige stelsel, een wens die ook bij VVD en CDA leeft. De liberalen wensen de prestatiebeurs in te voeren, waarbij de basisbeurs te verdienen valt met studiepunten. De PvdA wil de basisbeurs bevriezen, precies wat de minister van deze partij, Ritzen, voorstelt.

Over enkele punten hebben de partijen een echt verschil van mening. Zo zou een paarse coalitie, waaraan het CDA niet deelneemt, waarschijnlijk gevolgen hebben voor de zogeheten overschrijdingsregeling. Dat is de bepaling waarin is geregeld dat gemeenten de extra kosten die zij voor hun 'eigen' openbare scholen maken moeten doorbetalen aan de bijzondere onderwijsinstellingen. Klein rechts en het CDA spreken zich uitdrukkelijk uit voor het handhaven van deze regeling, die beschouwd wordt als het uitvloeisel van de grondwettelijke vrijheid van onderwijs. De PvdA wil van de overschrijdingsregeling af, omdat die leidt tot 'een onbillijke toedeling van onderwijsmiddelen'. En D66 wil er ook van af: “Extra investeringen voor openbare scholen horen alleen te worden doorberekend indien daaraan feitelijk en aantoonbaar behoefte is.” De VVD zwijgt erover, maar de liberale voornemens voor onderwijs zijn erg beknopt weergegeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden