Studie / Internet-jatwerk overbodig

Internet is een onuitputtelijke bron voor scholieren om, zonder dat er een haan naar kraait, plagiaat mee te plegen: een scholier uit Delfzijl kan moeiteloos het werkstuk inleveren dat een scholier uit Valkenburg op het net zette. Zien docenten machteloos toe of vechten ze terug?

Op internet is voor een scholier de wereld aan kant en klaar schoolmateriaal te vinden - bepaald niet alleen op die ene site, en bepaald niet alleen uittreksels voor de literatuurles. Wie zoekmachine Yahoo laat zoeken naar term papers, slaat achterover van de hoeveelheid werkstukken - in het Engels weliswaar, maar is dat een bezwaar?

,,In deze scriptie zal ik op de achtergronden van de producent van Omo Power, Unilever, en het produkt Omo Power zelf verder ingaan. Hoe ver kan een bedrijf gaan om zijn concurrent uit te schakelen? Dit is een onbeantwoorde vraag. Is Procter Gamble misschien wel te ver gegaan in zijn strijd tegen Omo Power. Procter Gamble probeerde wel op heel slinkse wijze zijn concurrent in diskrediet te brengen: aantijgingen, bodemprocedures, verdraaide testresultaten, foto's van aan flarden gewassen onderbroeken: het hoorde er allemaal bij. Zelden werd door multinationals van deze grootte de vuile was zó buiten gehangen als tijdens de introductie van dit produkt.''

Zo begint op de site www.uittreksels.nl een willekeurige scriptie. Gemaakt door een mbo-student, aldus de toelichting, ,,maar ook makkelijk te gebruiken voor een havo-scholier.''

Voldoen aan je studiehuis-verplichtingen, van de 'praktische opdrachten' tot het 'profielwerkstuk', is met internet kinderspel. Op sommige sites is, politiek zeer correct, niks te vinden (,,Dit is geen site waar je complete werkstukken of uittreksels kunt vinden, maar om je te helpen bij het maken van een goed, spannend, creatief, inspirerend profielwerkstuk'', zegt de site van Werkstuknetwerk), maar één deur verder word je juist opgeroepen om je eigen werk zelf ook op het net te zetten: ,,Uittreksels.nl heeft altijd nieuwe scripties nodig! Als je nog scripties op je harde schijf hebt staan, zou je ze dan willen opsturen. Doe het bestand dan in de bijlage van de email en wij zetten hem er op. Bij voorbaat dank,'' roept die site de scholier toe.

Er is geen schoolvak, of er valt van internet kant en klaar materiaal voor te plukken. Uittreksels voor de moderne talen zijn, net als vóór internet, het talrijkst. Sommige scholen - het Spinoza Lyceum in Amsterdam dankt er al jaren een zekere faam en vele bezoekers van de site aan - zetten ze nog zelf op het net ook. Kon een docent in het papieren tijdperk, van 'Survey', 'Der Rote Faden' en 'Aperçu' moeiteloos bijhouden welke uittreksels er zoal bestonden, die tijd is voorbij. Wie op internet zoekt naar een uittreksel van 'To kill a mockingbird' vindt er in een paar minuten tijd acht.

In de VS maken ze zich zorgen over de explosieve toename van de mogelijkheid tot belazerij. Sinds ruim een decennium bestaat in dat land een centrum voor 'academische integriteit'. Van oudsher hielden de ethici van dat instituut zich vooral bezig met jat- en plagieerwerk in de universitaire wereld, maar nu gaan ze ook middelbare scholieren onderzoeken. Zijn er dan harde cijfers die een stijging aangeven? Onderzoeker Don McCabe: ,,Ik ken nog geen betrouwbare cijfers, maar ik heb wel voorlopige cijfers. Die wijzen uit dat internet tot dusver alleen tot een gematigde toename van scholieren-plagiaat heeft geleid. Mijn hypothese is: wie nu via internet plagieert, deed dat vroeger ook al. Plagiëren via internet is makkelijker en anoniemer en daardoor is het toegenomen, maar niet dramatisch. Maar! Als we scholieren internet laten gebruiken zonder ze de regels voor goed gebruik bij te brengen, raken ze gewend aan verkeerd gebruik en dat leren ze later moeilijk af.''

,,Het wordt voor een docent een sport om slimme, onderscheidende vragen te bedenken'', zegt Hans Freitag, conrector en docent geschiedenis op het Aloysius College in Den Haag - een school die vorig jaar met het studiehuis begon, en waar de stroom praktijkopdrachten en profielwerkstukken nu pas goed op gang komt. ,,Als je leerlingen naar The Great Gatsby laat kijken, zeg je er bij: let op hoe de verhouding tussen arm en rijk wordt neergezet. Je kunt nooit voor 100 procent voorkomen dat iemand klakkeloos kopieert, maar wie het doet valt door de mand omdat de docent vragen stelt met een eigen accent, en antwoorden wil met een eigen visie.''

In Veenendaal, op het plaatselijk christelijk lyceum, vindt docent Nederlands André van Dijk dat ook. ,,Er staan vijf miljard pagina's op internet, dus je kunt het vergeten dat je zelfs maar zou weten wat er allemaal is'', zegt hij. Van Dijk, vanwege de vernieuwende aanpak van zijn literatuurlessen dit jaar docent-van-het-jaar, is zo'n docent die, zou je denken, gruwt van het vooruitzicht dat internet scholieren kan veranderen in plagiërende, overschrijvende papegaaien.

Maar dat valt mee - het is meer een vrees die hij bij vakgenoten ontmoet wanneer hij workshops geeft over zijn aanpak. ,,Internet vergroot wel de mogelijkheden tot plagiaat'', vindt hij, ,,maar het is jouw taak als docent om het onmogelijk te maken. Door het voor te zijn.'' Hij vindt de kwestie van het internet-plagiaat ,,een fascinerend onderwerp'' - en niet alleen vanwege de juridische ('het mag niet') of de praktische ('Internet maakt het zo eenvoudig') kanten. ,,Het is voor alles een morele kwestie, maar na de schooljaren is het vaak alleen nog een juridische eigendomskwestie. Als je er op school niet veel aandacht aan besteedt, wanneer dan nog wel?''

Leerlingen moeten in het internet-tijdperk, vindt Van Dijk, nog beter dan vroeger leren om hun bron te noemen - dat het onhandig en onverstandig is om dat niet te doen. Deze herfst zag Van Dijk op de Frankfurter Buchmesse een computerprogramma dat op plagiaat kan controleren. ,,Ik met een folder naar de IT-conrector van de school. Dat kunnen wij niet betalen, zei die.''

Maar in dat type controle gelooft Van Dijk ook eigenlijk helemaal niet. ,,Je moet er veel eerder in het proces rekening mee houden. Om te beginnen moet je het er in de klas veel over hebben: noem je bronnen - en waarom. Ik klink vast als een dominee, maar het is slecht voor je ziel om te plagiëren en het is bevrijdend om het niet te doen. ,,Een van de voorwaarden voor de verlossing van de wereld is het, goed te citeren'', las ik laatst nog - dat is een citaat uit 1747, van rabbi Magriso.''

,,Vervolgens moet je er in je opdrachten rekening mee houden en het op die manier voor zijn. Een docent die vraagt 'schrijf een bespreking van O brother where art thou, roept op dat een leerling naar de site van de Washington Post gaat, die een heel goede filmrubriek heeft, en daar iets downloadt. De docent kan dus beter vragen: zoek een paar besprekingen van die film en geef je eigen mening. Daarna ontstaat een proces van heen en weer praten: heb je hier aan gedacht? hoe denk je daar over? kijk je nog even naar aspect zus of zo? In dat proces van revisie wordt 'plagiaat' vanzelf een achterhaald concept.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden