Studeren is niet alleen het beste van het beste

Het lijkt geweldig, online colleges volgen, maar voor student Thomas Smits komt het neer op intellectuele eenheidsworst. Hij pleit voor het behouden van de brede 'Bildung'.

Studenten zouden voortaan studiepunten moeten kunnen krijgen voor Massive Open Online Courses (Trouw, 10 januari). Bij 'De Wereld Draait Door' bejubelde minister Jet Bussemaker, samen met de 'rector magnificus' van de online Universiteit van Nederland Alexander Klöpping, het fenomeen van de MOOC's.

Hoe fantastisch zou het zijn als elke student economie in Nederland online college zou volgen bij een topeconoom van Harvard? De beste economiefaculteit van Nederland, die van de Erasmus Universiteit Rotterdam, staat immers slechts veertigste op de internationale 'rankings', doceerde Matthijs van Nieuwkerk. De minister knikte instemmend. Haar ogen twinkelden. Naast de grote praktische bezwaren tegen de MOOC's, dreigt de minister met haar plannen het hart te halen uit de diversiteit van de universitaire gemeenschap en spijkert ze de laatste nagel in de doodskist van een 'fantastische' Nederlandse traditie: de breed toegankelijke en breed inhoudelijke Nederlandse universiteit.

Praktische bezwaren
De praktische bezwaren tegen de MOOC's zijn groot. Bovendien zijn ze nog grotendeels onbekend. Klöpping wees er, als enige aanwezige met enig realiteitsgevoel, op dat de MOOC's ontwikkeld zijn met 'venture capital' uit Sillicon Valley. Het opzetten van een MOOC kost zowel voor programmeurs als docenten vele honderden uren. Hoewel maar een extreem klein percentage van de deelnemers de eindstreep haalt, moeten al hun opdrachten wel nagekeken worden. De droomwereld die Bussemaker gisteren schetste - Nederlandse studenten volgen grote colleges online waardoor Nederlandse docenten de tijd hebben om met kleine groepen studenten 'de diepte in te gaan' - is dan ook niks meer dan dat: een droom. Harvard doet niet aan liefdadigheid en de investeerders uit Californië willen op een gegeven moment toch ook echt geld zien. De vraagt blijft wie de MOOC's in de toekomst gaat betalen.

De naïeve oplossing die Bussemaker voor dit probleem aandraagt, is specialisatie. Leiden is het beste in 'vrede en terrorisme' en Delft doet het goed op zonne-energie. Universiteiten 'concurreren' online voor studenten en zo komt alles op zijn pootjes terecht. Deze oplossing past in het beleid van het ministerie waarin alleen excellentie telt. Gewoon goed onderwijs is niet genoeg. Alleen als je de beste bent, heb je als universiteit of student nog recht op belastinggeld. Hiermee dreigt de in de jaren zestig geboren minister een einde te maken aan een van de belangrijkste verworvenheden van dat decennium: breed en goed toegankelijk hoger onderwijs voor iedereen die daar, door zijn middelbare schoolresultaten, aanspraak op kan maken.

Universitair landschap
Het belangrijkste bezwaar tegen de MOOC's ligt echter in de eerste letter van de afkorting: 'Massive'. Als grote groepen studenten allemaal hetzelfde college volgen, betekent dit dat ze ook allemaal dezelfde denkbeelden meekrijgen. De massaliteit van het internet maakt een einde aan de diversiteit van discussies die in de academische gemeenschap tussen studenten en docenten plaatsvindt. Voor mijn eigen vak is dit probleem evident. Wat als elke geschiedenisstudent in de jaren zeventig les had gekregen van de knuffelmarxist Eric Hobsbawm? Of in de huidige tijd van de aan Harvard verbonden en controversieel rechtse Neil Ferguson? En zelfs de exacte wetenschap is geen exacte wetenschap. Diversiteit van opvattingen, methodes en inzichten worden het beste gegarandeerd in een zo breed mogelijk universitair landschap.

Misschien is het goed als de minister zelf een MOOC gaat volgen. Ik stel voor dat dit een cursus over de negentiende-eeuwse vader van de moderne universiteit Wilhelm von Humboldt wordt, waarin haar nog eens wordt uitgelegd dat studeren niet alleen gericht moet zijn op 'het beste van het beste' en enge specialisatie maar juist op een brede zelfontplooiing van studenten. Deze Duitse 'Bildung' mag niet verdwijnen uit de Nederlandse universitaire traditie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden