Studiefinanciering

Studentenbonden vieren feest: het leenstelsel krijgt een ‘genadeklap’ van de Tweede Kamer

Studenten protesteren tegen het leenstelsel op het Malieveld.  Beeld Joris van Gennip
Studenten protesteren tegen het leenstelsel op het Malieveld.Beeld Joris van Gennip

Het impopulaire leenstelsel kreeg tijdens de Algemene Beschouwingen door moties een laatste zetje. Studenten juichen de mogelijke terugkeer van de basisbeurs toe.

Als het aan studenten ligt, kan de vlag uit. Donderdagnacht werden tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen twee moties aangenomen over de afschaffing van het leenstelsel en herinvoering van de basisbeurs.

De moties zijn “een reden tot groot feest voor studerend Nederland”, aldus Lisanne de Roos van het Interstedelijk Studenten Overleg. Ook de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) is blij. “Het leenstelsel vergroot de ongelijkheid tussen studenten enorm. Het is ontzettend goed nieuws dat een ruime Kamermeerderheid zich nu tegen dit stelsel uitspreekt”, zegt voorzitter Ama Boahene tegen het ANP.

De aangenomen moties betekenen nog niet dat het leenstelsel snel verdwijnt. Er moet eerst een nieuw systeem van studiefinanciering worden uitgewerkt, en door beide parlementen worden goedgekeurd. Dat kan jaren duren. Bovendien zullen de formerende partijen over de afschaffing eerst nog concrete afspraken moeten maken in een nieuw regeerakkoord.

En daar zit ook de VVD als grootste partij bij, die zich donderdag fel tegen de afschaffing uitsprak. Hoe het nieuwe stelsel er precies gaat uitzien, of (oud-)studenten die onder het leenstelsel studeerden ook nog gecompenseerd worden, en hoe dit allemaal gefinancierd gaat worden, daarover liet de Kamer zich donderdag niet uit.

Lees ook: De Kamer wil af van het leenstelsel, maar studenten moeten niet te vroeg juichen

Twee grote vragen

Het leenstelsel zal niet zonder slag of stoot van het toneel verdwijnen, waarschuwt hoogleraar Barend van der Meulen van het onderzoeksinstituut Center for Higher Education Policy Studies. Afschaffing heeft grote consequenties. “Er zijn eigenlijk twee grote vragen bij het plan om het leenstelsel af te schaffen. Ten eerste: ga je met terugwerkende kracht de schulden kwijtschelden van studenten die al hebben moeten lenen? Want daardoor wordt de afschaffing van het leenstelsel aanzienlijk duurder.”

Natuurlijk zijn er ook andere mogelijkheden om ‘leenstudenten’ te compenseren. “Je kan bijvoorbeeld de studieschuld verrekenen met de belasting. Maar daar heb je het probleem dat dat vooral voor mensen met hogere inkomens voordelig zou zijn.” Het leenstelsel werd juist door linkse partijen omarmd omdat het economische ongelijkheid tegen zou gaan. ‘De bakker zou niet meer betalen voor de studie van de advocatenzoon’, was de gedachte.

Ten tweede is het leenstelsel ook bedoeld als manier om te kunnen investeren in het hoger onderwijs. Er zou een miljard euro vrijkomen voor betere opleidingen. Van der Meulen: “Als studenten hun lening afbetaalden, zou dat geld worden gebruikt om de kwaliteit van instellingen te verbeteren. De vraag is of die investeringen er nu wel komen.”

Universiteiten zwemmen niet in de financiële middelen

Van der Meulen noemt het dan ook niet verrassend dat universiteiten en hogescholen zich tot nu toe niet erg mengen in de discussie over het leenstelsel. “Instellingen hebben tot nu toe uit hun eigen vermogens moeten putten om te kunnen investeren in onderwijs, al valt slecht te bepalen in hoeverre ze dat ook al hebben gedaan. Als het geld uit het leenstelsel uit het bestaande budget voor hoger onderwijs moet komen, zijn de instellingen de grote verliezers van de afschaffing. Dat zal sowieso ten koste gaan van het onderwijs.”

Universiteiten zwemmen bepaald niet in de financiële middelen voor onderwijs en onderzoek, zegt de VSNU, de koepel van universiteiten. “Uit onderzoek van PwC blijkt dat er een tekort is van 1,1 miljard euro”, zegt woordvoerder Ruben Puylaert. “Investeringen blijven enorm hard nodig om het huidige niveau van het academisch onderwijs en onderzoek te handhaven.”

De 1,1 miljard euro die hoger onderwijs nu tekortkomt, bestaat onder andere uit een gat van 400 miljoen euro voor onderzoek. “Wetenschappelijk personeel combineert onderwijs en onderzoek, maar komt aan dat laatste gewoon niet meer toe”, zegt Puylaert. “De werkdruk is de afgelopen tijd gewoon enorm gestegen.”

Lees ook:

LSVb-voorzitter Ama Boahene: ‘Gelijkheid onder studenten is er alleen op papier’

Sinds deze zomer heeft de LSVb een nieuwe voorzitter: Ama Boahene. Ze staat voor een generatie die de dingen anders wil. Gelijker, vooral.

De twintigers van generatie Z zijn selfmade en maken zich grote zorgen over de toekomst

Toen waren ze 18, nu 23. Vivian Keulards ging terug naar de jongeren die ze vijf jaar geleden voor Trouw portretteerde. Samen schetsen ze een beeld van generatie Z.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden