Struikelt het demissionaire kabinet alsnog over de begroting 2018?

Demissionair premier Rutte gisteren bij het ministerie van financiën voor het moeizame begrotingsoverleg met de PvdA. Beeld ANP

De begroting voor 2018 had de makkelijkste van dit kabinet moeten worden, maar het overleg tussen VVD en PvdA hierover gaat buitengewoon stroef. Een kabinetscrisis valt niet uit te sluiten.

Waar ging het mis?

De eis van PvdA-leider Lodewijk Asscher om in de komende begroting geld te reserveren voor het verhogen van de salarissen van leerkrachten in het basisonderwijs, heeft de onderhandelingen op scherp gezet. Het kabinet is demissionair en wordt geacht op de winkel te passen. In de regel hoort daar een beleidsarme begroting bij. Past daar een grote, structurele uitgave voor het onderwijs in? Nee, vindt de VVD.

Die coalitiepartij onderhandelt al weken met D66, CDA en ChristenUnie over een nieuw regeerakkoord. De formerende partijen vinden dat zij aan zet zijn. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra zei eerder: “Dit kabinet mag lopende zaken afhandelen, meer niet. Ik zeg niet of wij wel of niet de salarissen willen verhogen, het hoort gewoon niet op het bordje van een kabinet dat demissionair is. Dat is simpel staatsrecht. Asscher is in de war met zijn rol als lid van de oppositie.” Volgens Zijlstra wil de PvdA ‘de bloemen van de formerende partijen jatten’.

Maar op een val van dit demissionaire kabinet, ver in blessuretijd, zit eigenlijk niemand te wachten. Het schaadt het aanzien van de politiek, vrezen de betrokken partijen. De afgelopen week hebben VVD en PvdA geprobeerd tot een oplossing te komen. Asscher heeft tijdens die onderhandelingen de wens neergelegd 270 miljoen euro in de begroting vast te leggen voor de lerarensalarissen. Naar verluidt zou de VVD hier welwillend tegenover hebben gestaan, met als voorwaarde dat er ook geld wordt uitgetrokken voor militairen.

Vanuit de VVD is altijd ontkend dat de coalitiepartijen zo’n akkoord hebben gesloten. De liberalen wijzen op die andere plek waar ze onderhandelen: de formatietafel. CDA, D66 en ChristenUnie moeten zich kunnen vinden in een door de coalitie bedachte oplossing, anders heeft de VVD een groot probleem.

Waar knelt het?

Informateur Gerrit Zalm maakte gisteren bekend dat er aan de formatietafel nog geen overeenstemming is over de financiële paragraaf van het regeerakkoord. Oftewel: VVD, CDA, D66 en CU hebben nog geen akkoord gesloten over waar ze hoeveel geld aan willen besteden en welke bezuinigingen noodzakelijk zijn. 

Van de formerende partijen wordt nu dus verwacht dat zij toezeggingen doen aan het demissionaire kabinet, terwijl ze zelf nog geen helderheid hebben over de eigen financiële plannen. De kans dat zij dit doen, lijkt klein. CDA-leider Sybrand Buma zei gisteren: “Ik onderhandel niet over de begroting van 2018, maar over een regeerakkoord”. D66-collega Alexander Pechtold: “Voor een deal over lerarensalarissen moet u in de Trêveszaal zijn”. Met andere woorden: dit probleem ligt bij de huidige coalitie.

Is een oplossing nog mogelijk?

De tijd dringt. De begroting moet uiterlijk donderdag worden ingediend bij de Raad van State, zodat deze op tijd klaar is voor de presentatie op Prinsjesdag. Vandaag of morgen moeten VVD en PvdA tot een oplossing komen, liefst gesteund door de formerende partijen.

De makkelijkste uitweg voor de coalitie is dat D66, CDA en CU alsnog groen licht geven voor de eerder bedachte uitweg. Voorlopig wijst niets daarop.

Een andere mogelijkheid is dat VVD en PvdA op een later moment de begroting aanpassen (met extra geld voor leerkrachten) en eerst wachten op meer duidelijkheid van de formerende partijen over hun financiële plannen. Het probleem wordt dan even vooruit geschoven.

De VVD kan de PvdA ook beloven er alles aan te doen om in het nieuwe regeerakkoord vast te leggen dat er voldoende geld voor het basisonderwijs wordt uitgetrokken. Maar een harde toezegging dat dat geld ook echt wordt vrijgemaakt, zullen de liberalen op dit moment niet doen. De PvdA moet er dan op vertrouwen dat het goed komt. Zo niet, dan rest niks anders dan het demissionaire kabinet verlaten. Onder de begroting staat dan alleen de handtekening van de VVD. Het is een scenario waar niemand echt blij van wordt.

Lees ook: Trage formatie zit oplossing voor begroting in de weg

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden