Stroomnet is boze droom boswachter

John Sips, boswachter, heeft nachtmerries van ratelende kettingzagen en ronkende bulldozers. Het Rijk wil een hoogspanningsleiding door zijn natuurgebied bij Oosterhout leggen. Waarom nou net hier?

Hij is niet tegen vooruitgang, begrijp John Sips niet verkeerd. Die stroomdraad van 380.000 volt van het Zeeuwse Borssele naar Tilburg zal beslist nodig zijn. Maar waarom moet dat lelijke ding dwars door zijn landgoed Oosterheide bij Oosterhout lopen? Waarom moet er juist in zijn natuurgebied een strook grond over een breedte van 100 meter kaal worden gemaakt?

Hij wil dat de Oosterheide met rust wordt gelaten. Als boswachter van Natuurmonumenten hield John Sips de afgelopen 35 jaar de aanleg van verharde fietspaden tegen, verzette hij zich tegen ingrijpende beheersmaatregelen op het landgoed, zag hij met blijdschap dat de gemeente Oosterhout uitbreidingsplannen aan de andere kant van de stad realiseerde en liet hij bovenal de natuur zijn gang gaan - precies zoals de vroegere eigenaren ooit beoogden. Het 'blijf-er-nou-maar-af'-beleid van Sips had effect. "Op dit stukje grond van 100 hectare vind je nu net zoveel soorten als in 500 hectare productiebos aan de overkant", zegt de boswachter met zichtbare voldoening.

Maar straks komen houtkappers en grondverzetters, worden er betonnen funderingen in de grond gedreven die elektriciteitspalen van 60, 70 meter zullen dragen. "Dit gaat me aan mijn hart. Ik lig er wakker van. Wat hebben de magneetvelden van die zware elektriciteitsleidingen voor gevolgen voor insecten, vlinders, vleermuizen, voor de unieke flora? Niemand kan het zeggen. Eén ding is zeker: áls er soorten verdwijnen, krijgen we ze niet gauw terug. De cultuur-historische waarden van dit gebied kun je maar één keer kapot maken."

Actiecomités

Dus dat gaat niet gebeuren, als het aan John Sips ligt. Hij neemt de laatste weken groepen omwonenden mee het bos in, om te laten zien wat een rijkdom er in hun achtertuin ligt. Maar de Oosterhouters wisten dat allang, het landgoed ligt er al 110 jaar. Sips staat niet alleen in zijn protest. Langs het beoogde tracé van de hoogspanningslijn in west-Brabant lopen de emoties hoog op. Op diverse plaatsen zijn actiecomités opgericht.

Morgen bezoekt minister Henk Kamp (economische zaken) het gebied. De provincie Noord-Brabant en de regio Midden- en West-Brabant stuurden Kamp afgelopen week alvast een brief met gespreksonderwerpen. De provincie wil de ruimte krijgen om te zoeken naar een tracé dat regionaal én provinciaal draagvlak heeft. Volgens gedeputeerde Yves de Boer is er door de overheid geen volledige informatie verstrekt over het bouwproject. "Pas dan is er een basis om gezamenlijk en constructief vervolgstappen te zetten."

Kamp praat met bestuurders en omwonenden. Onder anderen met Rogier Gerritzen uit Oosterhout, woordvoerder van 380kVOosterhoutNee, een protestvereniging met enkele duizenden leden.

Het is vooral verbazing over het gekozen tracé, dat in de regio de boventoon voert. In eerste aanleg wilde het Rijk de nieuwe lijn op Brabants grondgebied veel noordelijker van het nu gekozen tracé leggen: van Roosendaal, langs Zevenbergen, naar de Amercentrale in Geertruidenberg en vervolgens zuidwestelijk richting Tilburg. Het was een route met beperkte natuurschade en waarvoor draagvlak leek te bestaan onder omwonenden.

Maar afgelopen augustus werd het tracé plots gewijzigd. Het was vanwege nieuwe inzichten en om technische redenen niet meer mogelijk de hoogspanningslijn te bouwen naast bestaande hoogspanningslijnen. De 'leveringszekerheid' zou bij het oorspronkelijke tracé gevaar lopen, aldus de rijksoverheid.

Het nieuwe, zuidelijke tracé is veel korter en loopt in West-Brabant van Roosendaal noordelijk langs Etten-Leur en Breda, schampt Oosterhout, doorklieft het landgoed Oosterheide en loopt onderlangs Dongen door naar Tilburg. "Verbijsterend", zegt Gerritzen, "de ministers Kamp van economische zaken en Schultz van infrastructuur en milieu lijken nu te hebben gekozen voor de minst milieuvriendelijke route. Zo ongeveer alle natuurgebieden in West-Brabant, stuk voor stuk onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur, worden doorsneden. De ogen rollen je uit de kassen, als je dit ziet."

Ook Gerritzen wil dat 's avonds het licht aangaat in zijn Oosterhoutse woning. Het elektriciteitsnet moet goed en betrouwbaar zijn. "Maar hier is duidelijk voor de goedkoopste oplossing gekozen. Dit tracé schijnt 200 miljoen goedkoper te zijn dan het noordelijke tracé. Mag je dan zomaar door beschermde natuurgebieden gaan? Wij denken van niet."

Oosterheide: al in 1732 kanongebulder

Ruim 35 jaar loopt John Sips (54) nu rond in Oosterheide, hij speelde er al als kind. Geroutineerd vertelt hij over de rijke geschiedenis van het natuurgebiedje onder Oosterhout. De heide tussen Oosterhout en Breda was waarschijnlijk het eerste militaire oefenterrein in Nederland. Sinds 1732 oefenden huurlingen te schieten met kanonnen. In het gebied zijn de kogelvangers en de wallen - de batterijen - waarachter de kanonnen stonden, nog te zien. In het bos zijn zelfs de oude loopgraven en de put waar het kruit werd bewaard, te herkennen.

Sips werd boswachter toen Natuurmonumenten het gebied aankocht van de vroegere eigenaar, de familie Del Court van Krimpen. De vermogende Karel del Court had een groot huis in Velsen dat begin twintigste eeuw moest wijken voor de hoogovens. Del Court, verwoed jager, besloot naar het ongerepte Brabant te verhuizen. Hij liet een architect een 'heerenhuys' ontwerpen bij Oosterhout en besloot om het heidegebied van zijn landgoed te bebossen. Del Court plantte minstens zeventig uiteenlopende boomsoorten, waaronder vele exoten. Die staan er nog. Het bos is inmiddels ruim een eeuw oud en daardoor zijn er volgens Sips soorten te vinden die in jongere bossen niet voorkomen.

'Eén ding is zeker: áls er soorten van landgoed Oosterheide verdwijnen, krijgen we ze niet gauw terug'

Stroomnetwerk zit aan zijn taks

De nieuwe hoogspanningsverbinding tussen Zeeland en West-Brabant is volgens netbeheerder Tennet, die het werk uitvoert, nodig om de elektriciteitsvoorziening in Nederland op langere termijn veilig te stellen. Het huidige netwerk in de regio zit aan zijn maximale transportcapaciteit. Daar komt bij dat er binnen afzienbare tijd voor de Zeeuwse kust windparken zullen worden aangelegd. De elektriciteit die deze parken opwekken, zullen via de hoogspanningslijnen worden getransporteerd.

Omdat de stroomvoorziening een zaak is van nationaal belang, valt het project onder de Rijkscoördinatieregeling. De ministers van economische zaken en van infrastructuur en milieu coördineren de besluitvorming. Het is een waarborg voor een snellere procedure, die ook bij windplannen op land en zee wordt toegepast. Gemeenten en provincies staan in feite buitenspel. Wel kunnen belanghebbenden, zoals bewoners en organisaties, nog invloed hebben op de besluitvorming. Ze kunnen straks bezwaar aantekenen.

De aanleg van de nieuwe hoogspanningslijn van het schakelstation in Borssele naar een nieuw schakelstation in Tilburg, een afstand van 126 kilometer, zal alles bij elkaar zo'n 800 miljoen euro gaan kosten. De aanleg zou in 2016 moeten beginnen.

Ondergronds aanleggen kan volgens Tennet niet, omdat de risico's op storingen en onderbrekingen dan te groot zouden zijn. Er is in de Randstad een proef in voorbereiding met de aanleg van een 380.000 Volt-kabel onder de grond. Daarbij wordt een afstand van 20 kilometer overbrugd, de helft ligt er al. Maar de resultaten zullen nog jaren op zich laten wachten.

De vereniging 380kVOosterhoutNee bestrijdt dit. Volgens woordvoerder Gerritzen liggen er in Nederland al diverse lange ondergrondse hoogspanningslijnen, onder meer bij de Maasvlakte en bij Europoort. Daarbij gaat het in totaal om meer dan 60 kilometer. "Dus ondergronds aanleggen kan nu ook al bij dit tracé."

Over de gezondheidsrisico's van wonen nabij hoogspanningsleidingen lopen de opvattingen uiteen. In een advies van de rijksoverheid uit 2005 staat dat bij nieuwe, bovengrondse hoogspanningsleidingen moet worden voorkomen dat kinderen langdurig worden blootgesteld aan hoge magnetische veldsterkten. Het is een voorzorgsmaatregel, omdat er tot dusver geen sluitend wetenschappelijk bewijs is dat blootstelling ook echt tot gezondheidsschade leidt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden