'Stroombazen durven niet te investeren'

Black-outs zijn in Nederland uitgebleven -airco's en koelkasten snorden rustig door- maar de Nederlandse elektriciteitsproducenten moeten het ontgelden. Zij zouden onvoldoende hebben geïnvesteerd in reservecapaciteit om stroom op te wekken.

Jaap de Jong, partner bij The Boston Consulting Group (BCG) en gespecialiseerd in energie, hoedt zich voor snelle conclusies. Volgens de consultant beschikt Nederland nog altijd over 20 à 25 procent reservecapaciteit. ,,Dat is normaal gesproken voldoende. We kampten nu met uitzonderlijke omstandigheden: enorme hitte, een hoger dan normale vraag en een teruglopende import.''

De Jong erkent niettemin dat 'dit soort toestanden in de toekomst vaker kan voorkomen'; de consultant waarschuwt voor een afkalvende reservecapaciteit vanwege een afnemende investeringsbereidheid bij de stroombonzen. Hij wijst erop dat tientallen centrales in Europa die 30 à 35 jaar geleden werden neergezet, binnenkort aan vervanging toe zijn. ,,Als deze centrales niet tijdig worden vervangen, komt de leveringszekerheid van elektriciteit in Europa in gevaar.''

Tekenend is het pleidooi van bestuursvoorzitter M. Boersma van Essent, een van de grootste producenten, die vorige week een lans brak voor hogere stroomprijzen. ,,Er moet ten minste een kwart op de huidige groothandelsprijs'', zei hij. ,,Anders is het niet rendabel te investeren in reservecapaciteit.''

In het verleden werden investeringsbeslissingen door overheidsinstanties genomen, ongeacht de rentabiliteit, aldus de BCG-consultant. ,,Van een onderneming die op een vrije markt opereert, kun je dat niet verwachten.'' De Jong wijst erop dat een bedrijf zich vandaag de dag ,,wel twee keer zal bedenken voor het voor tientallen miljoenen euro's een centrale bouwt die het hele jaar stilstaat''.

In zijn rapport 'Keeping the Lights on' schrijft The Boston Consulting Group dat vóór de liberalisering van de energiemarkt toezichthouders 'overvoorzichtig' waren en tot elke prijs elektriciteitstekorten probeerden te vermijden. Het gevolg was dat stroombedrijven veel meer vermogen bouwden dan strikt noodzakelijk was. Resultaat: een overcapaciteit van 33 procent in Europa en lage prijzen. Logisch, want de producenten konden de kosten afwentelen op hun klanten.

Deze luxepositie zijn de stroomproducenten kwijtgeraakt; in Nederland werden de Samenwerkende Elektriciteitsproducenten (SEP) opgeknipt in zelfstandige bedrijven. Vraag en aanbod liggen tegenwoordig op de stroommarkt dichter bij elkaar dan vroeger gebruikelijk was, met een grotere kans op schaarste als gevolg. Maar de elektriciteitsmaatschappijen dwingen tot investeringen in reservecapaciteit, is uit den boze, vindt De Jong. ,,Hoogstens kan je bij elkaar gaan zitten als overheid en stroomsector en nieuwe afspraken maken over de grootte van de reservecapaciteit. Misschien kunnen er Europese richtlijnen worden gemaakt. De vraag is: wie betaalt die uitbreiding?''

Volgens de BCG-partner is de beste manier om de stroombazen te bewegen nieuwe centrales te bouwen, uiteindelijk het investeringsklimaat te verbeteren. ,,De markt zal het capaciteitsvraagstuk het beste kunnen oplossen.''

De brancheclub van Nederlandse energiebedrijven EnergieNed is het daarmee eens, aldus een zegsman. In een recent rapport stelde EnergieNed het ministerie van economische zaken voor een monitoringsysteem op te zetten ,,om zicht te krijgen op de ontwikkeling van de elektriciteitsproductiecapaciteit in Nederland op de lange termijn''.

De Jong denkt dat vooral de 'onzekerheid over het prijsniveau' de producenten op het ogenblik huiverig maakt diep in de buidel te tasten. ,,Ten eerste is het volstrekt onduidelijk welke invloed de nieuwe milieuheffingen, de emissierechten, op hun kosten zullen hebben. Ten tweede is het afwachten of kerncentrales uiteindelijk gesloten worden. Als kernenergie een optie blijft, is het misschien wel onverstandig om geld te steken in een gasgestookte centrale.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden