'Stroessner deed zoveel voor ons'

FILADELFIA - Na honderden kilometers Trans-Chaco Highway, rijd je in het onherbergzame hart van Paraguay in het stadje Filadelfia opeens op de Avenida Hindenburg. Een verkeersbord meldt 'Strasse Gesperrt', en je moet remmen voor een groepje helblonde schoolkinderen. De kraakheldere slagerij op de hoek verkoopt 'Schweinefleisch' en 'Leberwurst'.

Filadelfia is het hoofdstadje van Paraguay's (plat) Duits sprekende mennonieten-kolonie. Meer dan zestig jaar leefde deze vanuit Rusland en Canada geemigreerde streng doopsgezinde groepering volledig afgescheiden van de rest van het land. Maar aan dit gewilde isolement lijkt een einde te komen: de mennonieten bedrijven sinds kort politiek. Bij de morgen in dit Zuidamerikaanse land te houden presidents- en gouverneursverkiezingen hopen ze een gouverneurszetel in de wacht te slepen.

Het gevecht om het presidentschap zal vooral in de vijfhonderd kilometer verderop gelegen hoofdstad Asuncion worden gestreden, waar een kwart van de 4,5 miljoen Paraguayanen leeft. De al 45 jaar regerende maar nu door een diepe interne crisis en schandalen rond drughandel en autosmokkel verscheurde conservatieve Colorado Partij, lijkt het te gaan afleggen tegen het nieuwe liberale front Encuentro Nacional (Nationale Eenheid).

In dat geval wordt EN-kandidaat en zakenman Guillermo Caballero Vargas naar alle waarschijnlijkheid de opvolger van de huidige machthebber Andres Rodriguez. Een andere mogelijke winnaar is Domingo Laino van de zich eveneens liberaal noemende oppositiebeweging Nationaal Akkoord. Maar niet uitgesloten is dat het leger een stokje steekt voor een machtsovername, door de macht in handen te spelen van diens favoriete Colorado-kandidaat Juan Carlos Wasmosmy.

In Paraguay, dat nog maar sinds 1989 een bewind kent dat enigszins op een democratie lijkt, na 34 jaar dictatuur van generaal Alfredo Stroessner, weten militairen nog altijd hun plaats niet. 'Het leger blijft samen met de Colorado Partij het land besturen', dreigde eind april landmacht-generaal Lino Cesar Oviedo.

Het was de huidige president, destijds de rechterhand van Stroessner, die de dictator in 1989 verdreef, met een coup waarbij 38 doden vielen. Drie maanden later won Rodriguez de eerste vrije verkiezingen in de geschiedenis van het land, en luidde de 'Transicion' richting democratie in. De grondwet verbiedt zijn herverkiezing. Rodriguez ziet Wasmosmy als zijn opvolger, en niet Luis Maria Argana die zijn vijand is daar deze hem en zijn naaste medewerkers van corruptie beschudigt.

Stroessner glipte na de coup de grens naar Brazilie over. Maar er is een kans dat dit land hem in mei uitlevert, opdat de 80-jarige ex-dictator alsnog in eigen land kan terechtstaan in verband met de moord op twee politieke gevangenen in 1976.

De reden dat ook mennonieten de politiek in willen, heeft te maken met het feit dat het verafgelegen savanne-achtige stuk Chaco waar zij hun gemeenschap stichtten, door de regering tot departement is uitgeroepen. Dit om te voorkomen dat de bloeiende mennonieten-kolonie verder uitgroeit tot een staat binnen de staat. Het kan haast niet anders dat een mennoniet van dit stuk 'groene hel' gouverneur wordt, want gewone Paraguayanen wonen er nauwelijks behalve een aantal nog zeer in het wild levende indianenstammen. Hoewel het nieuwe Boqueron-departement, drie keer groter dan Nederland, maar 28 000 zielen telt, waarvan 13 000 mennonieten, is het meteen wel een van de produktiefste departementen van het land. In het begin ondergingen de kolonisten er zware ontberingen. Tien procent stierf aan typhus. De betere jaren braken pas aan in de jaren zestig. Het keiharde zwoegen begon toen eindelijk vruchten af te werpen. Anderhalf miljoen hectare woestenij veranderde in akkerland waarop nu katoen en pinda's gedijen.

En dankzij een grote (zeboe-)veestapel en onder meer vanuit ons land geimporteerde zuivelmachines, kunnen de mennonieten (genoemd naar de 16e eeuwse Friese stichter van het broederschap, Menno Simons) ook voldoen aan de helft van de nationale vraag naar gesteriliseerde melk, yoghurt en kaas. Het inkomen per hoofd van de mennonieten-kolonie is vijf keer hoger dan dat van de gewone Paraguayaan. De Guarani-indianen die op de boerderijen rond Filadelfia nu het zware werk verrichten, verdienen ongeveer eenzesde van wat een mennoniet voor dat werk krijgt.

De mennonieten ontkennen dat zij de indianen uitbuiten. We onderwijzen ze en geven ze grond en medische verzorging, luidt hun verdediging. Een inwoner van Filadelfia: "Indianen zijn als sprinkhanen. Ze leven in het nu, overeten zich als er voedsel is en kunnen goed tegen honger als het er niet is. Ze zijn niet dom. Ze hebben alleen kwark in hun hoofd, wij kaas. Het duurt nog vijfhonderd jaar voordat ze begrijpen hoe wij leven. Wie hier net is, zegt dat wij ze uitbuiten, wie langer blijft verandert van mening." Een Guarani-politie-agent die ik later spreek, lijkt niet ontevreden. Waarom komen de indianen allemaal op de mennonieten-gemeenschap af? "Om eten, uit veiligheid en voor medische verzorging." Hij vertelt dat zijn ouders nog 'in het wild' leefden, 'als dieren, niet als Christenen'. "Ze leefden ver weg in de Chaco. Er heerste veel tbc. Jong en oud stierf. En onderling voerden de stammen voortdurend oorlog. Nu is het rustig."

Toch lijken de indianendorpen rond de mennonieten-stadjes Filadelfia, Fernheim en Loma Plata op de eerste plaats voordelige arbeidsreservaten binnen handbereik van pioniers die nu patroon spelen. Een Duitser die in Filadelfia leeft maar geen mennoniet is: "Als de indianen in dit land zich ooit bewust worden van hun situatie, ontstaat hier een tweede Zuid-Afrika." Drie mennonieten zijn in de race voor de post van gouverneur, ieder voor een andere politieke partij. Maar vooral oudere mennonieten vinden al dat politieke gedoe maar niets. Zij vonden het best onder Stroessner.

De dictator, zoon van een geemigreerde Beierse bierbrouwer, was de kolonisten goedgezind. "Profiteer er van nu ik nog president ben" , waarschuwde hij bij een bezoek aan de kolonie een jaar of tien geleden. Stroessner zorgde ook voor de geasfalteerde trans-Chaco verbinding met de rest van de wereld, zodat de produkten van de kolonie makkelijk en snel de markten in de rest van het land konden bereiken. Een mennoniet die destijds bij de eerste groep immigranten zat die in de Chaco aankwam: 'Stroessner heeft zoveel voor ons gedaan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden