Stripheld Dick Bos schakelde met jiujitsu elke vijand uit. De zwart-wit-boekjes zijn nu goud waard.

Het leken van die kleine onbeduidende boekjes. Ietsje groter dan een sigarettendoos, gemakkelijk in de broekzak te stoppen. Weinig boeken hebben hun sporen meer achtergelaten in het onderbewustzijn dan juist deze strips uit de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw van de hand van striptekenaar en filmer Alfred Mazure (Maz).

Bij de woorden 'Dick Bos', denk je aan die onberispelijk geklede man die met zijn blote vuisten, met zijn jiujitsu-technieken iedere vijand wist uit te schakelen. Die een neus had voor elegante en verleidelijke dames die iets kwaads in de zin hadden. Zijn scherpe trekken, zijn slagschaduw en de geheimzinnige schaduwen van zijn tegenstanders, de simpele lijnen, het maantje in de hoek, staan nog zovelen jaren later in het geheugen gegrift.

'Pas op, Bos achter je'. Met een eenvoudige beweging, geheel volgens de jiujitsu-regels slingerde Dick Bos de boosaard die hem slinks van achteren benaderde over zijn schouders. Dat was nog eens een held, die Dick Bos.

De laatste jaren is Bos weer flink in de aandacht. De beduimelde zwart-witboekjes van weleer zijn nu goud waard. Tentoonstellingen zijn aan hem gewijd. En nu wordt de Bosboekjes in een luxe-vorm weer uitgegeven en draait er een film 'Dick Bos weer in actie' in de filmtheaters. Het is een documentaire gemaakt door Jan Bosdriesz over het leven van Alfred Mazure, de tekenaar achter Dick Bos die later wegens belastingschulden naar Engeland vertrok en daar als een anti-held die moest leven van erotisch getinte tekeningen uiteindelijk het leven liet.

In de ogen van deze tijd zijn de boekjes een onschuldig vermaak. 'Zoo vreemdeling, een beetje duizelig van de watjekou?' vraagt detective Bos aan zijn zojuist gevloerde tegenstander. Kort na de Tweede Wereldoorlog werd er anders over gedacht, waarschuwde minister van onderwijs Rutten (in 1948) voor deze boekjes 'van een sensationeel gehalte', 'zonder enige waarde'. ,,We moeten erop toezien dat de leerlingen de beeldromans niet in de school brengen of onder hun makkers verspreiden'', liet het ministerie weten.

Dick Bos werd in 1948 zelfs indirect een echte moord in de schoenen geschoven. Een jongen van 15 jaar uit Hoorn had een meisje op de treinrails vastgebonden. Zij vond de dood. Op de slaapkamer van de jonge moordenaar vond de politie strips van Dick Bos. De conclusie was snel getrokken.

In het christelijke nationaal weekblad De Spiegel waarschuwde schrijver van kinderboeken W.G. van der Hulst: ,,Ik vind deze boekjes een langzaam, maar zeker werkend vergif. Ze hebben m.i. iets van opium.'' En de Groene Amsterdammer liet zich ook niet onbetuigd: ,,En zijn dit geen handgrepen om met alle geweld een domme afgestompte massa te fokken, een smakelijke voedingsbodem voor elk totalitair streven.''

Door velen werd in deze brave naoorlogse tijd gedwee gehoor gegeven aan de geboden uit Den Haag en aan de adviezen in de pers. Menig ouder, of zelfs de Dick Bos-lezer zelf, gaf gehoor aan de oproep, gooide de boekjes in de kolenkachel.

De documentaire 'Dick Bos weer in actie', die deze week in première is gegaan, gaat op zoek naar het succes van de boekjes. Ware Dick Bos liefhebbers, zoals NRC-columnist Henk Hofland, componist Louis Andriessen en filmer Paul Verhoeven vertellen er over hun liefde voor hun vroegere held. Hofland prijst de achteloosheid waarmee Bos zijn tegenstanders uitschakelde. Er was weinig conversatie nodig, iedere bladzijde met meestal één tekening telde slechts een enkel regeltje met woorden. Bos, die sprekend leek op jiujitsu-leraar Maurice van Nieuwenhuizen uit Den Haag, was een man van doen, en niet van praten.

Paul Verhoeven ging met de makers van de film op zoek naar de oorspronkelijke tekeningen van Alfred Mazure, die zorgvuldig opgeslagen liggen in de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam. Verhoeven ontdekte er wat hij eigenlijk al vermoedde. Onbewust heeft hij zich in zijn films laten inspireren door deze held uit zijn jeugd. In zijn Nederlandse film 'Soldaat van Oranje' wordt al verwezen naar Dick Bos en in zijn Hollywood-knaller 'Basic Instinct' blijken hele scènes voor te komen die regelrecht afkomstig zijn uit de boekjes van Mazure. Michael Douglas laat zich van een heuvel afglijden naar een verongelukte auto. Sharon Stone vertoont opvallende gelijkenis met een van de dames uit de strips. Het gebeurde onbewust, zegt Verhoeven, die alle 73 Dick Bos-boekjes in zijn bezit heeft. Hij heeft er bedragen tot 250 gulden per stuk voor neergeteld om de voor hem zo waardevolle epistels in bezit te krijgen.

De eerste Dick Bos verscheen in 1941, het boekje bleek nauwelijks te verkopen. Op verzoek van Alfred Mazure liet de uitgever de werkjes gratis uitdelen bij scholen, met als gevolg dat de boekjes in korte tijd razend populair werden. Te begrijpen in een tijd van onderdrukking, van bezetting door de nazi-Duitsers. Veel Nederlanders wilden zich wel spiegelen aan deze onberispelijke Hollandse held, die zich met de blote knuisten kon ontdoen van de allergewiekste vijand. (Later bood de Duitse SS Alfred Mazure handen vol geld om Dick Bos tot een Duitse held (Deutschfreundlich) te maken - Mazure weigerde, met als gevolg dat de boekjes niet meer uitgegeven mochten worden).

,,Voor mij waren de Dick Bos-boekjes, tijdens de oorlog en direct erna, de grote schatten van mijn jeugd'', zegt Paul Verhoeven. ,,Een hele hoop plaatjes kan ik nu nog zo uit mijn hoofd natekenen.'' Voor Verhoeven is de invloed van Bos op zijn filmloopbaan net zo groot als Hitchcocks 'Vertigo', of Eisensteins 'Ivan de Verschrikkelijke'. De emoties bij het lezen van Bos als achtjarige vergelijkt hij met de emoties die Stravinsky's meesterwerk 'Le Sacre du Printemps' bij hem als achttienjarige opriep.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden