Strijd tegen weglekken van kostbaar water

Dammen moeten overstromingen voorkomen en het water rantsoeneren

Zeker, El Niño zorgt voor extreme droogte in Ethiopië. Suikerrietplantages staan te verpieteren, geiten sterven, miljoenen mensen hebben voedselhulp nodig om de maanden tot de volgende oogst door te komen. Maar dat wil niet zeggen dat het land even niet hoeft in te zitten over overstromingen. Ook nu vallen er soms stortbuien zo heftig dat rivieren buiten hun oevers treden.

Zijn dat tekort en die overvloed niet zo te combineren dat ze elkaar opheffen, of de gevolgen ervan tenminste worden verzacht? Kifle Alemayehu van het Ethiopische ministerie van water denkt van wel.

Ook zijn Zuid-Afrikaanse collega Ndileka Mohapi broedt op een manier om het kurkdroge oosten van het land te laten profiteren van watervoorraden elders. Haar waterministerie wil het versnipperde Zuid-Afrikaanse waternetwerk tot één systeem maken. Waren alle waterpijpen nu op elkaar aangesloten geweest, dan hadden dorpen in KwaZulu-Natal zich niet hoeven behelpen met een tankwagen water zo nu en dan.

Beide ambtenaren zijn deze week in Rotterdam voor Adaptation Futures 2016, waar beleidsmakers, wetenschappers en ondernemers zich buigen over de aanpassingen die klimaatverandering afdwingt. Ze zijn hier op uitnodiging van de Unie van Waterschappen, die met beide landen samenwerkt en kennis deelt.

De Ethiopische aanpassing heet 'dam' en zowel Alemayehu als zijn landgenoot Getachew Gizaw zou er graag meer van hebben. Dammen die geschikt zijn om water vast te houden in tijden van hevige regenval en zo overstromingen te voorkomen, én om water te rantsoeneren in tijden van droogte.

Gizaw is verantwoordelijk voor watermanagement in het stroomgebied van de 1200 kilometer lange Awash-rivier, waarin ook hoofdstad Addis Abeba ligt. Zo'n 15 miljoen mensen wonen in dat stroomgebied, van wie er nu 10 miljoen voedselhulp nodig hebben.

In de Awash staan drie dammen, zegt Gizaw, en die geven hem onvoldoende armslag. Zeker nu het grondwater door gebrek aan regenval zo diep is gezakt dat het lang niet meer overal is aan te boren, kan hij de vraag naar water niet aan. Hij heeft onvoldoende kunnen opslaan. Twee nieuwe dammen zijn in voorbereiding. Die helpen, maar genoeg is het niet, vreest hij.

De oplossing voor de korte termijn legt de regering vanuit Addis Abeba op: bij de verdeling van water staan de mensen vooraan, dan komt de industrie en dan de landbouw. Iedereen is op rantsoen.

Dat is beroerd, maar zeker de boeren kunnen best met minder toe, zegt Alemayehu. In normale tijden komt 98 procent van het oppervlaktewater dat in het Awashgebied wordt verdeeld, bij hen terecht. Ze hebben 40 procent minder nodig, schat Gizaw, als ze het water niet zo maar over de akkers laten lopen. Zijn hoop is dat voorlichting over slimme watersystemen, nu gegeven uit pure noodzaak, blijft hangen en het waterverbruik blijvend vermindert. Al is er een probleem, erkent hij: de meeste boeren hebben geen geld voor een slim systeem.

Ndileka Mohapi uit Zuid-Afrika ziet nu al dat het denken in haar land verschuift als gevolg van de extreme droogte. Omdat grondwater in sommige delen van het land van zo'n slechte kwaliteit is dat er geen drinkwater van te maken is, heeft het in het hele land een slechte naam. Gevolg is dat grondwater slechts voor 9 procent in de waterbehoefte voorziet. Mohapi's ministerie wil naar een verdubbeling en ze denkt dat ze het tij mee heeft.

En dan is er de 'oorlog tegen lekken'. Zo'n 40 procent van het water in Zuid-Afrika druipt weg door gaten in leidingen, lekkende kranen of door illegaal aftappen. Zuid-Afrika traint de komende jaren 15.000 mensen, een deel als onderhoudsmonteur, een deel als voorlichter, zegt Eustathia Bofilatos, ook van het ministerie van water. De eerste groepen zijn nu al op pad met praktische adviezen: stop een baksteen in uw stortbak en de wc doortrekken kost veel minder water.

Ook beginnen Zuid-Afrikanen te wennen aan het idee om water te hergebruiken. Haar landgenoten waren nooit gecharmeerd, zegt Mohapi, van het idee van tweedehands water. Maar waarom zou de industrie niet toekunnen met 'grijs water' dat niet tot drinkwaterkwaliteit is gezuiverd?

Probleem, ook in Zuid-Afrika: de geesten zijn rijp voor verandering, maar er is geen extra geld om die verandering waar te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden