'Strijd tegen Pinochets erfenis'

Vooral jongeren herdenken verjaardag coup 'Ongelijke samenleving is zijn schuld'

De verdwijningen, de martelingen, de politieke moorden; ze zijn veel te jong om ze zelf te hebben meegemaakt. Toch gaan Chileense studenten massaal de straat op om de staatsgreep van Augusto Pinochet, deze week 39 jaar geleden, te herdenken. Zij, en niet hun ouders, organiseren overal in hoofdstad Santiago herdenkingsavonden, hangen spandoeken op en eisen luidkeels opheldering over het lot van de tientallen die tijdens de junta van Pinochet spoorloos zijn verdwenen.

"Natúúrlijk lopen de jongeren voorop bij het herdenken van de militaire dictatuur", zegt Victor Arce. Namens de activistische website Factor Absoluto doet hij intensief verslag van de honderdduizenden Chileense studenten die sinds mei vorig jaar de straten van Santiago beheersen. Ze eisen beter en vooral goedkoper onderwijs, en hebben nu ook het thema van de dictatuur van 1973-1990 omarmd.

"Het is juist hun generatie die momenteel direct wordt geraakt door de erfenis van Pinochet. Hun ouders konden allemaal gratis studeren, terwijl het onderwijs voor hen onbetaalbaar is geworden. Dát, die ongelijke samenleving, is de nalatenschap van Pinochet, en daar komen de studenten nu tegen in opstand."

Waarom de studenten? Zij hebben de verdwijningen en martelingen toch niet zelf meegemaakt?
"De onderdrukking van politieke tegenstanders was slechts één aspect van de dictatuur. Pinochet was ook hoofdverantwoordelijk voor de huidige problemen in ons onderwijs. Onder zijn leiderschap zijn scholen en universiteiten massaal geprivatiseerd, waardoor studeren bijna onbetaalbaar is geworden. In die context moet je de studentenprotesten ook zien; het is een poging om af te rekenen met zijn nalatenschap."

Welke aspecten van Pinochets erfenis zijn in het moderne Chili nog dagelijks merkbaar?
"De inkomensongelijkheid en sociale uitsluiting zijn enorm gegroeid de laatste decennia. Ga maar na: van alle leden van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OECD) is de kloof tussen arm en rijk nergens groter dan hier. De dictatuur voerde een extreme neoliberale politiek waarin de vrije markt centraal stond, terwijl er structureel te weinig is geïnvesteerd in sectoren als onderwijs en gezondheidszorg.

"De Chileense economie is sinds de jaren tachtig snel gegroeid en gemoderniseerd, maar daarvan heeft maar een kleine groep sympathisanten van Pinochet echt van geprofiteerd. Arbeiders en de middenklasse zijn er ten opzichte van dertig jaar geleden eerder op achteruitgegaan. Je hoeft ons alleen maar met Argentinië te vergelijken; daar gaat het economisch minder goed, maar de minima staan er beter voor."

Chili is sinds 1990 weer democratisch. Heeft de politiek zich los kunnen maken van Pinochet?
"Verre van. De huidige president Sebastian Piñera is daar het levende bewijs van. Hij is een schatrijke zakenman die zijn fortuin grotendeels tijdens de dictatuur heeft opgebouwd. Hij vertoont autoritaire trekjes die vergelijkbaar zijn met de regeerstijl van Pinochet en hij deelt diens afkeer van linkse jongeren.

"Zijn minister van binnenlandse zaken, Rodrigo Hintzpeter, probeert nu een wet door het congres te duwen die demonstraties sterk zou beperken. Studenten die hun school bezetten zouden dan zomaar drie jaar in de gevangenis kunnen belanden. Je mag straks niet eens meer een paraplu naar een voetbalwedstrijd meenemen, omdat dat als potentieel wapen geldt.

"Al net zo zorgelijk is de wijze waarop de politie de demonstranten de laatste tijd aanpakt. Studenten worden door politieagenten in elkaar geslagen, en er zijn de laatste tijd weer meldingen van 'expresse-ontvoeringen', waarbij de politie demonstranten en kritische journalisten een paar uur lang laat verdwijnen. Klinkt dat bekend? Dat zijn beproefde methodes uit de tijd van Pinochet, en dat is geen toeval."

Toch heeft Pinochet ondanks alles nog steeds veel aanhangers.
"Je moet bedenken dat de Chileense economie er begin jaren tachtig erg slecht voor stond. Er was veel armoede en nauwelijks groei, en het is natuurlijk wel zo dat Pinochet de economie weer uit het slop heeft getrokken. Natuurlijk zijn velen daar nog steeds dankbaar voor, maar die sympathisanten negeren de structurele problemen die de dictatuur heeft nagelaten."

Is de studentenbeweging in staat om met die problemen af te rekenen?
"Moeilijk te zeggen, ook omdat het intern al een tijdje niet goed gaat in de beweging. Recentelijk zijn er steeds meer botsingen tussen middelbare scholieren en universitaire organisaties. Populaire studentenleiders als Camila Vallejo lijken meer geïnteresseerd in het cultiveren van een politiek imago dan het doorzetten van de eisen. Vooral middelbare scholieren voelen zich door hun universitaire strijdmakkers in de steek gelaten. Dat komt president Piñera allemaal prima uit; hij kan achteroverleunen en afwachten tot de beweging definitief scheurt."

Victor Arce
Geboren in 1976 in Santiago. Oprichter en hoofdredacteur van Factor Absoluto, een nieuwsblog dat dagelijks verslag doet van alternatieve politieke bewegingen en de studentenprotesten. Tevens voorvechter van homorechten in Chili.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden