'Strijd onder elkaar, daar pas ik voor'

De deur van de rooms-katholieke kerk in de buurtschap Joppe staat uitnodigend open voor wie een kaarsje bij het Mariabeeld wil opsteken. Op straat is het stil; de basisschool is vanwege de krokusvakantie gesloten.

George Marlet

Af en toe komt een passagierstrein voorbij richting Zutphen of Deventer. Niemand die ervan opkijkt. Zodra de trein voorbij is, lijkt het nog rustiger in Joppe, een voormalig landgoed.

Binnenskamers groeit de onrust over de 'Noordtak', de verbinding van de Betuwelijn met Noord-Duitsland en -Nederland. Vorige week kwamen 60 buurtgenoten uit Joppe en Epse samen om hun bezwaren tegen de F-variant op een rijtje te zetten. In dat plan buigt de Noordtak oostwaarts af naar de A 1, dwars door Joppe heen. Bij het 30ste bezwaar zijn ze maar opgehouden.

Want of het nu gaat om de kerk, het kerkhof, het beschermde natuurgebied, historische panden of pittoreske boerderijen, de Noordtak zal een verwoestend spoor trekken.

In het IJsseldal begint door te dringen welke gevolgen de Noordtak kan hebben voor de leefbaarheid in het gebied. ,,De plannen gaan het bevattingsvermogen van mensen haast te boven. De eerste reactie is: dit kán toch niet. Daarom is het verzet langzaam op gang gekomen'', zegt Paul de Neeling van de werkgroep 'Stop de Noordtak' in Zutphen. Actiecomités schieten uit de grond, gemeenten laten tegenonderzoeken doen en mobiliseren hun burgers ('Wie zwijgt, stemt toe!') om bezwaarschriften in te dienen, inspraakavonden over trajectnota en milieu-effectrapportage worden massaal bezocht. Rijkswaterstaat en de NS hebben nog drie varianten. Deze zomer kiest minister Netelenbos. Elke variant doet pijn aan woonomgeving, natuur en landschap. En als de Noordtak niet wordt aangelegd, krijgen honderdduizenden mensen langs de bestaande spoorlijn Elst-Arnhem-Zutphen-Deventer last van de goederentreinen.

De gemeente Gorssel is met of zonder Noordtak 'hoe dan ook aan de beurt', stelt wethouder Peter Schrijver (VVD) vast. Kiest Netelenbos de D-variant (een nieuwe lijn van Arnhem naar Zutphen oostelijk van de IJssel en van Zutphen over bestaand spoor naar Oldenzaal), dan gaat dat ten koste van het kerkdorp Almen. De F-variant zou 'helemaal rampzalig' zijn. Dan wordt Joppe van de kaart geveegd. Gorssel bepleit daarom met Warnsveld en Lochem voor uitstel van de Noordtak. Op twee informatie-avonden voor de inwoners zal hij dat vandaag en morgen herhalen.

J. Bruggeman, met bedrijf en woning gevestigd in Joppe: ,,Maar ja, als de lijn niet hier komt, zadel je mensen tien kilometer verder met het probleem op. Ik heb kennissen in Eefde en Almen en die zitten ook niet op die Noordtak te wachten. Strijd onder elkaar, daar pas ik voor.''

Volgens de D-variant zou de nieuwe lijn van Warnsveld naar de bestaande lijn Zutphen-Lochem moeten lopen. Bij de kruising met het Twentekanaal moet de Noordtak in Almen een hoogte van acht tot tien meter krijgen. Dat gaat ten koste van woningen, bedrijven en landgoederen. De maat van het gebied raakt volledig zoek door zo'n kolossaal 'kunstwerk'. De wethouder: ,,Absurd! Daar moet de lijn ondergronds.''

In het coulissenlandschap vloeien bos en weide in elkaar over. Kleinschaligheid is de charme: verspreide boerderijen omzoomd door houtwallen, scheve knotwilgen langs sloten. Een oude boer sjokt op zijn gemak langs de weg. Recreanten en toeristen komen hier graag. De bewoners zien hun omgeving met andere ogen nu het vanzelfsprekende misschien zijn langste tijd heeft gehad. Gorssel maakt deel uit van het waardevol cultuurlandschap De Graafschap, een regeling van het rijk om de samenhang in gebieden te herstellen. Met rijksgeld wordt gewerkt aan agrarisch natuurbeheer, aanleg van ruiterpaden en restauratie van cultuurhistorische objecten. Dat ditzelfde gebied 'op de schop' gaat, is cynisch. ,,Zeker als je ziet hoe simpel het ontwerp is'', zegt Schrijver, die vergeefs zoekt naar landschappelijke inpassing.

De financiering van de Noordtak (kosten 4 tot 5 miljard) is nog niet geregeld, laat staan dat er geld is gereserveerd voor aanpassingen, zoals tunnels en verdiepte ligging. Nut en noodzaak van de verbinding staan voor de Kamer niet meer ter discussie, mede door het pleidooi van Gelderland en Overijssel en betrokken gemeenten voor het D-tracé. Schrijver heeft er niettemin moeite mee 'om medewerking te verlenen aan een route die niet vol komt en waarvoor je wel in een groot gebied het leefklimaat aantast.' Met Nimby-gedrag (Not in my backyard) zou de gemeente zich als gesprekspartner buitenspel zetten. ,,Het lukt in een gemeente niet iedereen tevreden te houden'', weet Schrijver, maar het is ook aan burgers moeilijk uit te leggen waarom zij de lasten moeten dragen van iets waarvan de lusten twijfelachtig zijn.

Bij het Twentekanaal kijkt een man naar de rietkragen en eendjes. ,,Dit kanaal is door mensenhanden aangelegd en daar zal toen ook niet iedereen blij mee zijn geweest. Dat geldt ook voor de snelweg A 1 en die elektriciteitsmasten. Maar daar zie je het nut nog van in. Van die Noordtak hebben we geen cent profijt.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden