Strijd om ziel van Republikeinse partij

AMSTERDAM - Nauwelijks bekomen van de nederlaag van president Bush zoekt de Republikeinse partij koortsachtig naar een nieuwe strategie. Centraal staat daarbij de vraag of de Grand Old Party zich dient te bevrijden uit de omarming van religieus rechts.

In Lake Geneva, in de staat Wisconsin, zijn sinds zondag alle Republikeinse gouverneurs voor een driedaagse besloten zitting bijeen om zich te beraden over de toekomst van hun partij. De klap kwam hard aan. Want met het verlies van hun voorman zijn de Republikeinen op federaal niveau monddood gemaakt: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat werden al gedomineerd door de Democraten en daar is nu het Witte Huis bij gekomen. Het gemis van een Republikeins veto aan de top zal de komende vier jaar pijnlijk zijn.

Na 3 november rolden partijgenoten over elkaar heen bij het aanwijzen van de schuldigen voor het verkiezingsdebacle. De twintig gouverneurs (dertig van de vijftig staten staan onder leiding van een Democraat) hebben de taak wat rustiger te analyseren wat er fout is gegaan. Niet om daders aan te wijzen en koppen te laten rollen, maar vooral om er van te leren: de campagne van 1996 staat nu al op de agenda.

Het gemakkelijkste is de slechte economie de schuld te geven van de vreselijke nederlaag. Maar zo somber is die economische situatie helemaal niet, het enige dat men Bush wat dit betreft, zou kunnen verwijten is dat hij er iets te luchthartig over heeft gedaan. Een houding, die nog werd versterkt door zijn veel geciteerde ongelukkige verspreking tijdens de campagne in Ridgewood, waar hij het had over 'this lovely recession' (deze heerlijke recessie), waar hij duidelijk 'reception' (ontvangst) bedoelde.

Moderne mens

In de wandelgangen geldt de economie inderdaad als boosdoener. Daar lopen de kandidaten voor het voorzitterschap van de partij al warm, door ruimhartig gratis advies te verspreiden in de hoop de andacht te trekken van de invloedrijke gouverneurs. "We moeten nu hard aan de slag om van de Republikeinen weer de partij te maken van lage belastingen, vrij ondernemerschap en beperkte regeringsbemoeienis" , zei Congreslid Howard Callaway, die zichzelf als een serieuse kandidaat ziet.

Maar de meeste gouverneurs zijn zich ervan bewust dat het probleem dieper ligt. In hun binnenzak hebben zij een lijstje met de groeperingen die volgens de onderzoeken de partij dit jaar de rug hebben toegekeerd: werkende vrouwen, bewoners van de voorsteden (meestal goed opgeleide middenklassers met een degelijke baan), jongeren en 'onafhankelijken' (mensen die hun keuze laten afhangen van de richting die een kandidaat vertegenwoordigt). Kortom: de moderne, ruimdenkende mens.

Deze Republikeinen vrezen dat hun partij de tijdgeest niet meer kan bijhouden, waardoor ze op eigen terrein van de Democraten hebben verloren. Want de strijd was niet die van progressief tegen conservatief, maar ging om de vraag welk conservatisme het meeste bij de hedendaagse Amerikaan aansluit. Want juist met zijn conservatieve stokpaardjes had Clinton het meeste succes: economische groei, efficienter overheidsapparaat, goedkopere gezondheidszorg, doodstraf, hard werken en persoonlijke verantwoordelijkheid. Het Republikeinse conservatisme is blijkbaar niet meer van deze tijd. De slinger zwenkt nu terug, niet naar links maar naar het geruststellende midden van de nieuwe Democraten.

Gisteren bogen de Republikeinse gouverneurs zich onder meer over de ethische en religieuze kwesties. En dan vooral over de vraag of de partij van president Bush zich op deze punten niet heeft laten ontvoeren door de uiterst rechtse vleugel. Vooral 'religieus rechts' is diep in het partij-apparaat geinfiltreerd en is erin geslaagd het begrip 'traditionele waarden' - waar elke Amerikaan gevoelig voor is - te vervangen door 'gezinswaarden'. En die worden dan ook nog zeer streng geinterpreteerd, met een verkettering van iedereen die daar genuanceerder over denkt.

En daar is het fout gegaan, zeggen analisten als John Green van de Universiteit van Akron. Daarmee werd een te groot deel van de moderne Amerikaanse samenleving buitengesloten. Want abortus, ongehuwde moeders, aids, misdaad, en onrust in de steden zijn weliswaar in ieders ogen ongewenst, maar moeten niet worden bestreden zoals religieus rechts dat doet, door hel en verdoemenis te prediken en de betrokkenen te verketteren. Veel Amerikanen denken blijkbaar dat er minder radicale oplossingen moeten bestaan om hun afgedwaalde landgenoten er weer bij te halen. Zelfs in Washington, de misdadigste stad van de VS, werd herinvoering van de doodstraf verworpen.

Religieus rechts verwijt president Bush dat hij heeft verloren omdat hij niet rechts genoeg was, anderen uiten het vermoeden dat juist de dominantie van rechts op de Republikeinse conventie veel potentiele stemmers de stuipen op het lijf heeft gejaagd. Bij de gematigde vleugel overheerst nu de vrees dat deze 'fundamentalistische beweging' juist sterker uit de nederlaag naar voren komt. Zij zijn stevig georganiseerd, terwijl de rest van de partij de scherven bijeenzoekt.

Politiek analist John Green: "Er zal een harde strijd ontstaan over de 'ziel' van de partij, een strijd tussen de conservatieve stroming en de ruimdenkende vleugel. En daarin zal een nieuwe openlijke speler, onder de naam van 'religieus rechts', een belangrijke inbreng hebben."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden