Strijd om vacuüm na Kadafi

Rebellenleider Hifter werpt zich uit frustratie over politieke verlamming op als sterke man

Wie er na de quasi-staatsgreep van generaal Khalifa Hifter in Libië precies de dienst uitmaakt is onduidelijk. Zeker is dat de prille democratie opnieuw een stapje dichter bij de afgrond is gebracht.

Afgelopen zondag bestormden milities het gebouw van het Libische parlement in Tripoli. Er vielen twee doden; meer dan vijftig mensen raakten gewond. Ongeveer tien beleidsmedewerkers werden gegijzeld.

Op televisiezender Al-Ahrar las een militiecommandant een verklaring voor waarin hij het parlement 'ontbonden' verklaarde. Hij stelde dat de aanval op het parlement onderdeel was van een bredere campagne met als inzet het land te bevrijden van islamitische extremisten.

De militair zei te spreken namens generaal Khalifa Hifter, een voormalige rebellenleider die zich op lijkt te werpen als de nieuwe sterke man van Libië. Hifter is gelegerd in Benghazi, de oostelijke havenstad waar ruim drie jaar geleden de opstand tegen dictator Moammar Kadafi begon. Hier leidt hij een militie die zich het 'Nationaal Libische Leger' noemt.

Tijdens de opstand van 2011 en de oorlog die volgde, manifesteerden zich her en der in Libië gewapende milities. Sommige zijn loyaal aan een regio of een stadsbuurt, andere zijn georganiseerd langs etnische of religieuze lijnen. In theorie valt Hifters militie onder gezag van de Libische minister van defensie. Maar in de praktijk gaat hij zijn eigen gang - een situatie die kenmerkend is voor postrevolutionair Libië.

Daags voor de bestorming van het parlement bond Hifters militie de strijd met Ansar al-Sharia, een gewapende moslim-extremistische organisatie die pleit voor invoering van de sharia, de islamitische wet. Ansar al-Sharia wordt verantwoordelijk gehouden voor een reeks gewelddadigheden, waaronder de dood van Christopher Stevens, de Amerikaanse ambassadeur, in 2012. Uit vrees voor een nieuwe geweldsescalatie houden de Amerikanen oorlogsschepen voor de Libische kust paraat, zodat ambassadepersoneel tijdig kan worden geevacueerd.

Hifters actie lijkt gevoed door groeiende frustratie over het functioneren van de Libische politiek. Het parlement is sinds de verkiezingen van 2012 het toneel van een verlammende strijd tussen de aan de moslimbroederschap gelieerde partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling en de liberalere nationalisten van oud-premier Mahmoud Jibril. Een grondwet is er nog altijd niet.

Ministers lijken er ondertussen niet in te slagen om hun gezag verder dan de eigen ministeries te laten gelden. Dat is de prijs van het vacuüm dat Kadafi heeft achtergelaten, zo verdedigen politici zich. Maar veel gewone Libiërs zijn de anarchie meer dan zat en vragen om krachtdadigheid. In die behoefte lijkt Hifter te voorzien. Hij stelde dat hij wil voorkomen dat Libië een broeinest van moslimterrorisme wordt.

"Hifter of het parlement: het is een keuze tussen twee kwaden", zegt Enas Al Drissi, een 28-jarige activiste afkomstig uit Benghazi. "Toch ben ik van mening dat het oordeel over het parlement aan de Libische burgers toekomt en niet aan een opstandige militair." Juist gisteren zou het parlement een datum prikken voor nieuwe verkiezingen. Onduidelijk is nu of die er zullen komen.

Parlementsvoorzitter Noer Aboe Samein veroordeelde Hifters acties als een 'moordaanslag op de democratie'. Maar wie naar Samein luistert is de vraag. Eens te meer lijken politici het in Libië af te leggen tegen mannen in camouflagepakken.

Hifter lijkt te kunnen rekenen op steun van de machtige milities uit de westelijke stad Zintan. Ook Wanis Bukhamada, een prominente legercommandant uit Benghazi, schaarde zich achter Hifter.

"Met het volk achter ons, staan we pal achter hem", zei hij op televisie. "Iedereen die de natie schaadt verpletteren we."

undefined

Geen beginneling als het gaat om machtsgrepen

Putschist of redder van de natie? De 71-jarige Khalifa Hifter roept in Libië wisselende emoties op. Hij gaat al even mee: in 1969 steunde hij Moammar Kadafi tijdens diens staatsgreep tegen koning Idris.

In de jaren tachtig, toen Hifter tijdens de oorlog met buurland Tsjaad krijgsgevangen werd gemaakt en Kadafi niet naar hem omkeek, brak hij met de grillige kolonel. Hij liet zich rekruteren door de Amerikaanse geheime dienst en vond een onderkomen in de staat Virginia, niet ver van Langley, het hoofdkantoor van de CIA.

Hifter verkreeg het Amerikaanse staatsburgerschap en leidde een teruggetrokken bestaan. Tot in 2011 de opstand tegen Kadafi uitbrak en hij naar Libië terugkeerde om zich aan te sluiten bij de rebellen. Begin dit jaar organiseerde hij al eens een stormloop op het parlement in Tripoli. Uit veiligheidsoverwegingen komt het parlement sindsdien bijeen in een hotel in het centrum van de stad.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden