Strijd om glasvezel als nutsvoorziening

Glasvezelbuizen op de rol. Foto anp

Jarenlang heeft Nederland moeten soebatten om bedrijven over te halen glasvezelnetten aan te leggen. Dat is nu plots anders: in sommige gemeenten strijden al meerdere honden om het gouden telecombeen.

Kort geleden haalde het Brabantse Eersel het nieuws omdat glasvezelgrootmacht Reggefiber/KPN er onverwacht concurrentie kreeg van een lokale initiatiefgroep. Iets oostelijker ontrolt zich een vergelijkbaar scenario in Heeze-Leende. En in Harderwijk zijn het de bestaande stichting Cai Harderwijk en het glasvezelfonds Rabo-CIF die de degens kruisen.

Eersel, een gemeente ten zuidwesten van Eindhoven, staat in de belangstelling van Reggefiber. Als 30 procent van de inwoners 'ja' zegt, gaat daar nog dit najaar de schop de grond in. Dat wil zeggen: in bijna de hele gemeente. Want van de zes kernen is het kerkdorp Knegsel commercieel niet interessant genoeg en wordt door Reggefiber overgeslagen. Zoals ook de verafgelegen boerderijen te kostbaar zijn voor een aansluiting. En een bedrijventerrein valt bij Reggefiber buiten de boot omdat de zakelijke markt door een zusterbedrijf wordt bediend. Tegen hogere kosten voor de abonnees.

Dat vindt wethouder Steven Kraaijeveld van Eersel maar niks. 'Telecommunicatie via glasvezel is een nutsvoorziening die voor 99 procent van alle inwoners en voor alle bedrijven beschikbaar moet zijn. Het klinkt heel plat, maar vergelijk het maar met de riolering. Die moet ook overal beschikbaar zijn.'
Het gemeentebestuur is initiatiefnemer van het Breedband Manifest Brabant, waarin wordt gepleit voor een glasvezelnet dat open en betaalbaar is voor iedereen - ook voor lokale dienstenaanbieders - en dat tot in alle uithoeken van de provincie reikt. Een burgercomité in Eersel heeft de handschoen opgepakt en een plan ontwikkeld om het moderne netwerk inderdaad naar alle adressen, ook die van bedrijven, te brengen. Het comité mobiliseert nu de inwoners om toch vooral niet voor glasvezel van Reggefiber te tekenen.

Kan Reggefiber niet gewoon alle adressen verbinden en de extra kosten van Knegsel en de boerderijen omslaan over alle 7200 adressen? 'Nee', zegt een woordvoerster, 'want dan zou het in Eersel duurder worden dan in bijvoorbeeld Amersfoort, en dat wil je ook weer niet.'
Daar lijkt wat voor te zeggen, maar in de praktijk valt het wel mee. Zo'n solidariteitsaanpak zou het standaardabonnement van pakweg 50 euro per maand misschien twee euro duurder maken. En zelfs dat hoeft niet als je genoegen zou nemen met een iets langere terugverdientijd. Dat is voor commerciële investeerders niet aantrekkelijk maar voor een coöperatie zoals ze die in Eersel willen oprichten geen enkel probleem. Sterker nog: zo'n coöperatie heeft geen winstoogmerk en winsten die worden gemaakt, worden weer afgedragen aan de leden in de vorm van kortingen. Dus kan zo'n bewonersinitiatief in feite álle adressen aansluiten en toch nog goedkoper zijn dan een commerciële partij als Reggefiber.
Is Eersel dus voor de coöperatie? Wethouder Kraaijeveld: 'Het burgercomité ondersteunt álle uitgangspunten van het Manifest.' Reggefiber zegt zelf het manifest ook te ondersteunen. Kraaijeveld: 'Zodra Reggefiber ook glas tot in de haarvaten van onze gemeente aan gaat leggen, daarvoor met garanties komt en heel open is over de kosten van het net, is ook Reggefiber meer dan welkom.'
Als de voortekenen niet bedriegen gaat glasvezelkampioen Reggefiber het in Eersel afleggen tegen de kleine plaatselijke concurrent. 'Mochten er onvoldoende aanmeldingen zijn dan zal Reggefiber niet aanleggen. De stem van de burger bepaalt of het glasvezelnetwerk van Reggefiber in Eersel uitgerold wordt', aldus Reggefiber.

In Harderwijk weten ze ondertussen ook hoe een strijd tussen grootkapitaal en een plaatselijk initiatief eruit ziet. Daar dingen het investeringsfonds CIF van de Rabobank/Bouwfonds en Cai Harderwijk om de gunst van 16.000 klanten. Cai Harderwijk is een stichting die al 36 jaar het plaatselijke kabelnet bezit en daar tegen zo laag mogelijke kosten diensten op aanbiedt. CIF koopt in Nederland zulke kabelnetten op om die vervolgens te vervangen door glasvezelnetten.

CIF heeft onlangs Cai Harderwijk willen kopen, maar de stichting heeft dat aanbod beleefd afgeslagen. Directeur Edo Kweldam van Cai Harderwijk: 'Eerder waren er ook wel eens kopers aan de deur maar we meenden telkens, en nu ook weer, dat verkoop niet in het belang van onze abonneees is.'
In reactie daarop wil CIF in concurrentie met Cai Harderwijk een glasvezelnet in de grond gaan leggen. Martijn Visser, investment manager bij Rabo/CIF: 'Wij denken dat we in Harderwijk voldoende kansen hebben om op dat nieuwe net snel genoeg dienstenaanbieders en dus ook abonnees te krijgen. Ook Cai Harderwijk is dan als aanbieder welkom op ons net.'
Extra wrang voor Cai Harderwijk: als een van de weinige kabelnetten in het land heeft het buitenstaanders op zijn net toegelaten, waaronder CaiWay. Dat bedrijf is inmiddels in handen van CIF. CaiWay heeft al een kwart van Harderwijk als klant voor internet en telefonie, en kan die abonnees straks dus makkelijk overzetten op het nieuwe glasnet van moeder CIF.
CIF wil waarschijnlijk al snel beginnen met de aanleg van glasvezel. Als dat net er eenmaal ligt, zal Cai Harderwijk geen tweede net meer kunnen aanleggen en zal zijn coax-net op den duur de strijd met de glasvezel verliezen. Dan rest voor Cai Harderwijk nog slechts een rol als dienstenaanbieder die ruimte huurt op het net van CIF. Terwijl de afgelopen 36 jaar juist is gebleken dat een eigen netwerk Cai Harderwijk in staat heeft gesteld een hoogwaardige dienst (70 tv-kanalen) tegen lage kosten (12 euro per maand) te leveren, waar grote commerciële partijen al gauw 17 euro voor een kleiner pakket vragen. Als directeur Kweldam dat voordeel ook de komende 36 jaar aan zijn abonnees wil kunnen bieden, moet hij zelf glasvezel aanleggen voordat CIF daarmee begint.

Van zijn kant stelt CIF-manager Visser dat het 'uitdrukkelijk niet de intentie van CIF is om een strijd aan te gaan met CAI Harderwijk'. 'De mogelijke samenwerking ziet niet alleen op een mogelijke rol als huurder en dienstenleverancier op de glasvezelinfrastructuur maar we bespreken ook andere samenwerkingsmogelijkheden. Kweldam van Cai Harderwijk voelt dat echter anders aan: 'De huidige ontwikkelingen stellen CAI Harderwijk voor een keuze: zelf versneld verglazen of samenwerken met CIF.'

Zowel in Eersel als in Harderwijk is glasvezel plotseling de inzet van een strijd tussen David en Goliath. In beide gevallen lijkt David een goede kans te maken, maar dan moet die de strijd wel binnen een paar weken aangaan. En in beide gevallen draait het om de vraag: is een glasvezelnet een nutsvoorziening die je tegen de laagst mogelijke kosten aan iedereen beschikbaar stelt, of is het een commercieel product waar grote concerns en beleggers miljarden mee mogen verdienen.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden