'Strenger straffen helpt alleen bij lichtere vergrijpen'

Thinkstock

Vanuit de samenleving klinkt een luide roep om strenger straffen van criminelen. Maar dat maakt de samenleving niet veiliger, stellen rechtswetenschappers. Wel als je de juiste groep aanpakt, zegt Theo de Roos, hoogleraar straf- en strafprocesrecht aan de Universiteit van Tilburg.

Strenger straffen kan helpen, stelt De Roos. Maar zware criminelen als verkrachters en moordenaars zijn er niet gevoelig voor terwijl het kabinet juist die groep harder wil aanpakken. Volgens een wetsvoorstel van minister Opstelten moet een crimineel die binnen tien jaar een misdrijf pleegt waarop een maximumstraf staat van 12 jaar of meer, minstens de helft van die maximumstraf krijgen.

De Roos steunt het voorstel van Opstelten niet, maar is niet onder alle omstandigheden tegen zwaarder straffen. "Het wetsvoorstel betreft zware criminelen, denk aan verkrachtings- en moordzaken", schrijft hij op Sociale Vraagstukken. "Deze vaak gestoorde criminelen zullen zich niet laten weerhouden door een hogere straf, waardoor er dus geen preventieve werking vanuit zal gaan. Het enige voordeel van een gestoorde langer opsluiten is dat deze langer uit de maatschappij wegblijft. Maar als dat het enige doel is, dan kan men de veroordeelde beter doodschieten - dan ben je er helemaal van af... Maar dat is, mag ik hopen, voor verreweg de meeste mensen volstrekt onacceptabel."

Volgens De Roos kan deze groep zware criminelen alleen terugkeren in de maatschappij als stevig in hen wordt geïnvesteerd en zij psychiatrische hulp krijgen. De hoogleraar zet ook vraagtekens bij de preventieve werking van strengere straffen bij veelplegers. Sinds 2001 geldt een maatregel waardoor rechters draaideurcriminelen tot 2 jaar cel kunnen veroordelen. "Ik geloof niet dat hier een preventieve werking vanuit gaat, maar er wordt wel voor gezorgd dat criminelen voor langere tijd uit de maatschappij kunnen worden gehaald, en zo niet voor overlast kunnen zorgen."

Toch kan dit averechts werken, waarschuwt De Roos. Rechters leggen die twee jaar cel vooral op aan jonge, kansarme criminelen. Als zij aantal keer zijn veroordeeld voor winkeldiefstal en na twee jaar cel hun plek in de maatschappij moeten hervinden, is de kans op recidive groot. Net als de zware criminelen zouden zij geestelijke begeleiding moeten krijgen en de kans een opleiding te volgen, vindt De Roos. "Want wanneer men een samenleving echt veiliger wil krijgen, is het van belang dat criminelen beter terugkeren in de maatschappij, en niet zoals nu, juist een groot maatschappelijk risico vormen."

Strenger straffen helpt alleen bij delicten die 'in principe iedereen zou kunnen begaan'. "Bijvoorbeeld bij het rijden onder invloed of bij milieudelicten zoals het dumpen van afval. Zodra er nieuwsberichten in de media verschijnen over een hogere strafmaat voor deze overtredingen, gaan mensen erover nadenken - op de lichtere vergrijpen maakt men wel een afweging."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden