Streekproducten in het ziekenhuis

Doodgekookte boontjes uit Kenia kom je er niet meer tegen: de Sint Maartenskliniek koopt haar voedsel van boeren uit de buurt. Lekkerder, gezonder en ook nog eens goedkoper.

Plaatselijke boeren die vers voedsel leveren aan zorginstellingen in de regio. Dat klinkt logisch, maar is het niet. De regio Arnhem/Nijmegen is op dit punt koploper. De boerencoöperatie Oregional verzorgt bij vier zorginstellingen de voeding voor patiënten en bezoekers. De Nijmeegse Sint Maartenskliniek is de trekker en dat legt het ziekenhuis geen windeieren.

Het besluit om in zee te gaan met aanpalende boeren levert gezondheidswinst op voor de patiënten, het bespaart een fors bedrag aan medicijnen en de voedselverspilling is tot 1 procent beperkt, waar 30 tot 40 procent normaal is. Bovendien geeft het de boeren een enorme impuls. Zij hoeven niet meer met bulkproducten te werken voor een onvoorspelbare en anonieme wereldmarkt. Zij gaan voor kwaliteitsproducten en leveren die zelf af bij hun klanten.

Jelle Ferwerda, hoofd voeding van de Sint Maartenskliniek, kan alleen maar beamen hoe plezierig het loopt. "Vroeger werd hier dagelijks een vrachtwagen met levensmiddelen gelost. Als je keek wat daarin zat, daar werd je niet blij van. Alle vlees en vis en sommige groenten kwamen gegaard binnen. Dat kan niet. Daar zit geen smaak of kraak meer aan. We zagen het ook aan de maaltijden. Er werd erg veel weggegooid."

Vreemde overstap of juist een uitdaging?
Het gezicht van Ferwerda spreekt boekdelen. Deze kok, die zijn sporen én sterren heeft verdiend in hotellerie en restaurants, was beter gewend. Hij kwam zeven jaar geleden naar de Sint Maartenskliniek, een klein ziekenhuis dat is gespecialiseerd in orthopedie en reumatologie. Bovendien heeft het een revalidatiecentrum voor herstel na ziekte, ongeluk of hersenletsel. "Een vreemde overstap? Ik vond het een uitdaging om mijn ervaringen met smaakvol eten en gastvrijheid in het restaurantwezen in de zorg toe te passen. Ik wil een horecaomgeving creëren voor mensen die lekker eten en gastvrijheid zeer goed kunnen gebruiken."

Dat betekent voor Ferwerda maar één ding: verse streekproducten en geen plofkippen en boontjes uit Kenia meer. "Dat is niet alleen supervers, het scheelt voedselkilometers en veel tussenhandel." In het begin was het zoeken naar de juiste producten. Dat begon vier jaar geleden met een appel, een peer en sap uit de regio en later groeide dat door via aardappelen en groenten naar zuivel, vlees en gevogelte. De stichting Diverzio speelde daarbij een belangrijke rol. Inmiddels betrekt de Sint Maartenskliniek tussen de 40 en 60 procent - afhankelijk van het seizoen - van zijn benodigde verse voeding uit de regio.

Kwetsbare mensen
Ferwerda: "Dat was nog niet zo eenvoudig. Horeca is wat anders dan een zorginstelling. Het gaat toch om kwetsbare mensen, dus voedselveiligheid staat steeds voorop. Met name bij vlees luistert dat nauw. Dan gaat het niet alleen om goede kwaliteit vlees, maar ook om hoe en waar het wordt geslacht. Ook dat moet in de buurt gebeuren, vonden wij. Uiteindelijk hebben we in de boerencooperatie Oregional een goede partner gevonden. Zij zetten de ketens op en zorgen ervoor dat alle producten ons in prima staat bereiken."

Oregional bestaat ook nog maar een paar jaar. Niet alleen groeien ze mee, ze denken ook mee, zegt Ferwerda. "Dat is wel erg fijn. We kunnen open zijn naar elkaar, omdat samenwerking en kwaliteit van de producten voorop staan, niet het geld. Je voelt bij alle deelnemers de passie voor voeding. Vroeger was alles kostengedreven, maar wat denk je wat het kost als een kipfilet de vuilnisbak in gaat? Dat is een dure kipfilet, ook al is het een plofkip."

Logistiek is bij nieuwe ketens een bekende drempel. Ferwerda: "Knelpunten zoals in de logistiek kunnen we snel oplossen. Ik probeer ook bestellingen te bundelen, zodat zij niet te vaak met te lege auto's hierheen hoeven te rijden. Als je ze belt, praat je ook gelijk met de bron. Vroeger kwam mijn vlees via ingewikkelde routes uit Uruguay of Zuid-Afrika. Bij wie moet je je dan melden?"

Het bestuur van de Sint Maartenskliniek zag de ideeën van Ferwerda wel zitten, maar stelde vragen bij de kosten. Ferwerda: "Het mooie is dat je met streekvoeding vele doelen dient. Het is vers en smakelijk, maar ook goedkoper. Ik heb korte lijnen met de leveranciers. Ik bekijk 's morgens wat en hoeveel er nodig is en kan bij Oregional exacte hoeveelheden bestellen. Ik heb zo de voedselverspilling teruggedrongen naar minder dan 1 procent. Ik heb hier niet gemeten hoe het vóór mijn komst was, maar landelijk is het toch gauw 30 tot 40 procent. Bovendien blijkt dat onze patiënten door het kwalitatief betere eten gezonder zijn. Zij hoeven minder te worden bijgevoed met dure ziekenhuisvoeding en het bespaart medicijnen. Dat kan oplopen tot vele duizenden euro's per jaar. Dit zou elke zorginstelling moeten doen."

Diverzio: boeren koppelen aan zorginstellingen
Stichting Diverzio is opgericht om patiënten en personeel van zorginstellingen in Nederland te voorzien van duurzaam geteeld, vers en smakelijk voedsel. Koen Nouws Keij, gepokt en gemazeld in de voedingswereld, is een van de oprichters. "Dan kom je al snel uit bij streekproducten. Diverzio zoekt daarom actief naar plaatselijke boeren die direct aan zorginstellingen in de regio willen leveren." De stichting is nauw betrokken bij de band tussen de Nijmeegse SintMaartenskliniek en de boerencooperatie Oregional. Dat is niet zo vreemd. Het hoofd voeding van de Sint Maartenskliniek, Jelle Ferwerda, is medeoprichter van Diverzio. Nouws Keij: "We doen enerzijds aan bewustwording door het geven van workshops, lezingen en congressen. Anderzijds willen we de theorie in praktijk brengen in de verschillende regio's. Dat gebeurt nu met name in de Sint Maartenskliniek. Dat is onze kraamkamer. Dat loopt erg goed. We zien zelfs dat mensen uit de buitendienst van bepaalde bedrijven in het restaurant van de Sint Maartenskliniek voor vergaderingen afspreken vanwege de goede en betaalbare maaltijden. Buurtbewoners zie je er ook regelmatig." Naast Nijmegen heeft Diverzio nog vier samenwerkingsverbanden tussen zorginstellingen en plaatselijke boeren onder haar hoede. Meer informatie: www.diverzio.nl

'Als het in de zorg lukt, lukt het overal'
De Sint Maartenskliniek is een witte raaf in de zorgsector, zegt voorzitter Gerard Titulaer van boerencoöperatie Oregional. Dat is een samenwerkingsverband van zo'n vijftig boeren in de regio Arnhem/Nijmegen. "Voeding is in de zorg heel vaak een sluitpost. Het mag allemaal niets kosten. Maar als je weet dat in grote ziekenhuizen voor tonnen aan euro's de vuilnisbak in gaat, moet je je toch eens op je hoofd krabben. Ze vinden nóg een MRI-scan maken aantrekkelijker dan goede voeding. Niet voor niets is de helft van de patiënten in de zorg ondervoed."

Titulaer roemt de komst van kok Jelle Ferwerda naar de Sint Maartenskliniek. "Die man komt echt uit een andere wereld. Met hem gaat de Sint Maartenskliniek zich onderscheiden in de zorgmarkt. Verse streekproducten leveren besparingen op aan medicijnen en bijvoeding en er wordt veel minder eten verspild."

Titulaer beaamt dat de zorg een lastige klant is. "Het is een ingewikkelde sector als het gaat om eten. Voedselveiligheid staat voorop. Wij leveren bijvoorbeeld boerenkaas. In restaurants is dat geen punt, maar bij kwetsbare patiënten kan de listeria-bacterie, die mogelijk in die kaas zit, wel problemen opleveren. Door er als partijen samen over na te denken, kom je er wel uit. Wij bestaan als coöperatie nu twee jaar en we zijn niet voor niets begonnen met de zorg. Als het daar lukt, lukt het overal."

'Menu's wisselen met de seizoenen'
Naast de medische aandachtspunten speelt voeding in de Sint Maartenskliniek de laatste vijf jaar een belangrijke rol, zegt voorzitter Jan van Hunen van de patiëntenadviesraad van het ziekenhuis. "Dat komt door de mensen in de raad. Die zijn bezig met duurzaamheid. Ik heb zelf voor mijn pensioen bij de Rabobank gewerkt. Dat is een coöperatie en dan heb je oog voor meer dan alleen centen. De geworteldheid in de regio is van belang. De Sint Maartenskliniek is een grote werkgever hier. De mensen voelen zich verbonden met de streek."

Toen kok Jelle Ferwerda arriveerde en zijn plan ontvouwde voor streekproducten, viel dat gelijk in goede aarde, beaamt Van Hunen. "De directie let natuurlijk op de kosten, maar streekproducten zijn goedkoper en door de goede smaak van het eten wordt er veel minder weggegooid." De ontvangst bij de patiënten is wisselend, weet Van Hunen. "Het verhaal achter de streekproducten moet meer naar voren komen. Dat geldt vooral voor de patiënten die hier kort liggen. Maar er lopen nu wel koks rond die vragen van patiënten gelijk kunnen beantwoorden. Voor de mensen die hier langdurig, soms maanden, revalideren is het wel duidelijk. Menu's wisselen regelmatig, gaan met het seizoen mee. Als je dat eenmaal weet, smaakt het allemaal ook lekkerder. Zo werkt dat toch vaak."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden