Stratego in de kazerne

Op de cd-rom 'The perfect picture' speelt fotograaf Theo Bos stratego op het terrein van de Kromhoutkazerne in Utrecht. Hij verdeelt er de wereld in 'vakken', het imaginaire grid dat hij over de plattegrond van het terrein legt levert een mooie confrontatie op tussen de consequent doorgevoerde opstelling van de camera en de schijnbare willekeur van de beelden die daardoor ontstaan.

ANDREA BOSMAN

Of hij nu pal tegen een wachtershuisje opbotst of een stuk wand met een streepje gordijn, een struik, of een tegelpad voor de lens krijgt: op elk 'kruispunt' - 150 in totaal - heeft Theo Bos (1959) in vier windrichtingen een foto gemaakt. En zo kan men al 'gridhoppend', in sprongen van vijftig meter, het hele terrein over.

'The perfect picture' toont enerzijds een wereld die verdwijnt. Bos vervaardigde de foto's in opdracht van de stichting Stedelijke Fotografie Utrecht en de gemeente Utrecht. Defensie gaat de Kromhoutkazerne, een aan de oude Utrechtse binnenstad grenzend terrein, binnenkort verlaten. De noord-westkant is al vergeven aan de universiteit Utrecht, over de bestemming van de rest van het terrein moet defensie nog beslissen. Gretige kandidaat is de gemeente, die er een gecombineerd woon-werkgebied wil inrichten. Dat is de andere helft van het verhaal: de interactieve cd-rom van Bos moet in de discussie hierover als 'communicatiemiddel' gaan fungeren.

Dat klinkt prachtig, of het ook werkelijk zo zal functioneren zal de toekomst uitwijzen. In elk geval is Bos er met zijn zwerftochten over het kazerneterrein in geslaagd verleden, heden en toekomst met elkaar te verbinden: niet alleen legde hij in strikt documentaire zin zoveel mogelijk ingrediënten van het militaire leven op het terrein vast en plunderde hij vele archieven voor oude historische opnamen, hij creëerde ook de mogelijkheid om te spelen met de toekomstige inrichting van het terrein. “Een spel dat op sluwe wijze gebruik maakt van de grootheidswaanzin van ons allemaal (lekker met de blokkendoos een stad bouwen) en tegelijkertijd de plannenmakers inzicht oplevert in de stedenbouwkundige voorkeuren van de gemiddelde buurtbewoner”, schreef Bas Vroege in een van de begeleidende essays.

Met de optie 'bouwen' op 'The perfect picture' kan de cd-rom-gebruiker zelf bepalen of het gebied een woon- of werkbestemming moet krijgen, of er hoog- of laagbouw moet komen en of de bebouwing een hoge of een lage dichtheid moet hebben.

Bos fotografeerde voor de digitale montages bestaande bebouwing in Nederland, die niet ouder dan vijf jaar mocht zijn. “Er wordt werkelijk beestachtig veel gebouwd op dit moment, we hebben eindeloos door Nederland gereden”, zegt Bos. “Ik heb bewust gekozen voor een soort middelmaat van de jongste bebouwing in Nederland. De cd-rom moest niet gaan over architectuur, maar over stedenbouw, over de manier waarop de ruimte hoogstwaarschijnlijk gebruikt zal worden, namelijk voor alledaags bouwen.” De Duitse publicist Joachim Schmidt noemt in dit verband de Potsdamer Platz in Berlijn. Nu de werkelijke bebouwing daar langzaam uit de bouwputten omhoog beginnen te rijzen, wordt duidelijk hoe verraderlijk computersimulaties met flanerende stadsbewoners en aantrekkelijke plukken groen kunnen zijn. Bos: “Precies. Je kunt met simulaties de prachtigste gebouwen op het beeldscherm toveren, maar de werkelijkheid zal er toch heel anders uitzien.”

De mogelijkheden die Bos met het 'virtuele bouwen' biedt zijn door zijn werkwijze uiteindelijk vrij beperkt gebleven: er zijn maar 16 verschillende combinaties mogelijk. Maar het gaat de fotograaf om iets anders. “Het begrip 'interactief' suggereert snel teveel. Wat ik er niet heb ingestopt, komt er ook niet uit.”

Terug naar de kazerne, naar dat wat nu nog is. De foto's die Theo Bos op het terrein maakte, bevatten een subtiele balans tussen weemoed en ironie. Een slaapkamer in de geniewoning met eenvoudige groene gordijnen en een stalen bed. Besnorde veteranen op kettingladders bij het oefenterrein. Sinterklaas tijdens een bezoek aan de kazerne in 1996. Bos: “Ik heb in de periode dat ik er fotografeerde heel veel zien veranderen bij defensie. Het is een heel speciaal terrein. Er is zoveel gebouwd zonder de bemoeienis van bedillerige instanties. Dat heeft een prachtige staalkaart van utiliteitsbouw in Nederland opgeleverd.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden