Column

Strategische stem is onmogelijk

Lex OomkesBeeld Maartje Geels

Een substantieel deel van de potentiële stemmers op GroenLinks, de PvdA, D66 en het CDA overweegt op 15 maart toch maar op Mark Rutte te stemmen. Dat bleek tenminste uit opinie-onderzoek waar de Volkskrant begin vorige maand over rapporteerde.

Een CDA’er die om strategische redenen VVD stemt - om die partij de grootste te laten worden, waarmee de kans dat de PVV gaat regeren nihil wordt - het is wellicht voorstelbaar. Het omgekeerde is echt gebeurd. Maar een GroenLinks’er, die het over zijn hart kan verkrijgen om op de VVD te stemmen? De nood moet wel heel erg hoog zijn.

Strategisch stemmen. Het is sinds de verkiezingen van 2012 weer een belangrijk aspect van Kamerverkiezingen. Probleem is alleen dat in het Nederlandse kiesstelsel strategisch stemmen eigenlijk per definitie niet tot het gewenste resultaat kan leiden.

Strategisch in 1986

Als ik het goed heb, was dat alleen in 1986 wel het geval. De PvdA maakte zich in die verkiezingen op voor regeringsverantwoordelijkheid na het eerste kabinet-Lubbers dat vooral aan het bezuinigen was geweest. Alle voortekenen en peilingen wezen op een PvdA-overwinning. Die kwam er ook, de PvdA behaalde een historisch gezien eminente uitslag en 52 zetels (kom er nog eens om), maar het CDA kreeg van de kiezer groen licht om (zoals de verkiezingsleus luidde) Lubbers het karwei te laten afmaken: 54 zetels behaalden de christen-democraten, twee meer dan de sociaal-democratische opponent.

Dat ging wel ten koste van de liberale coalitiegenoten, die een zware nederlaag leden. De nederlaag was echter niet groot genoeg om een tweede kabinet-Lubbers met dezelfde coalitiepartners te blokkeren.

Veel wees erop dat destijds door liberalen strategisch werd gestemd. Het definitieve bewijs zal nooit geleverd worden, maar hoe moet anders de grote winst van het CDA en het verlies van de VVD verklaard worden?

Op links werd al even strategisch gestemd. Linkse partijen als de PPR en de PSP deden het slecht, terwijl de CPN werd weggevaagd. Links stond als één man achter Joop, die zijn overwinningsnederlaag leed.

Gedoogsteun is anders dan samenwerken

Het voorbeeld laat al zien waarom het bij deze verkiezingen wellicht zeer onverstandig is om strategisch te stemmen. De omstandigheden van destijds zijn er nu niet. Het is geen strijd tussen twee blokken. Een stem op de ene partij in het blok (CDA) was in ’86 nog niet zo’n risico, omdat mogelijk je favoriete partij (VVD) op dat succes zou kunnen meeliften. Het vooruitzicht was immers dat de gezamenlijke meerderheid overeind zou blijven. In 2012 waren er met enige fantasie ook twee blokken, maar de strategische stem had toen als resultaat dat, mocht je Rutte hebben gestemd uit angst voor de PvdA, je er uiteindelijk Samsom gratis bijkreeg. En dat omdat de zekerheid dat één blok een meerderheid zou halen volledig afwezig was.

Het is nu een strijd, althans dat is de grote wens van de VVD, tussen fatsoenlijk rechts en populistisch rechts. Een massale stem op Rutte kan echter betekenen dat er straks geen meerderheden te bedenken zijn anders dan VVD en PVV samen. De GroenLinks’er die uiteindelijk een kabinet met Wilders mogelijk maakt, ziet u het voor zich? Of stel nu eens dat Rutte vasthoudt aan niet samenwerken in een kabinet met de PVV, maar dat hij uiteindelijk (bijvoorbeeld gedwongen door de omstandigheden) moet zeggen dat gedoogsteun van de PVV iets anders is dan samenwerking?

Stem gewoon ideologisch. De beste garantie om niet verschrikkelijk spijt te krijgen van de uiteindelijke stem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden