Straks is nieuwe premier bekend, of over twee dagen

Onbekend maakt onbemind. Dat was wat de Europese Commissie dacht toen ze besloot een persreis te organiseren naar Griekenland.

Zo'n 35 journalisten uit Nederland, Finland, Slowakije, Oostenrijk en Luxemburg togen zondag naar Athene. Een indrukwekkende lijst hoogwaardigheidsbekleders zou hen daar bijpraten over de Griekse crisis. Alleen was buiten de onvoorspelbaarheid van de Griekse politiek gerekend. Hoe tijdens een poging om duidelijkheid te scheppen alles anders werd.

Maandag 7 november
In de kelder van het kantoor van de Europese Vertegenwoordiging in Athene zoemt het van geruchten en vragen. Papandreou overlegt met president Karolos Papoulias en oppositieleider Antonis Samaras over de regering van nationale eenheid, die zich later op de dag in het parlement zal presenteren. Premier wordt naar verwachting oud-vice-president van de Europese Centrale Bank Lucas Papademos. Maar wat zal Samaras doen? Stapt hijzelf in de regering? En gaat de ontmoeting met hem nog door? En de twee ministers die ingepland zijn, zullen die komen? Niemand weet het. Medewerkers van de commissie bellen zich een slag in de rondte om te redden wat er te redden valt.

Het ochtendprogramma is veilig: het hoofd van de vertegenwoordiging, een econoom, een IMF-vertegenwoordiger en het hoofd van de taskforce die de Griekse regering helpt om te voldoen aan de eisen van het IMF en de EU. Mensen die veilig op hun post zitten en die als geen ander kunnen beoordelen of de Grieken zich aan de afspraken houden. Hun boodschap is somber.

De regering-Papandreou ontdekte twee jaar geleden dat het land feitelijk failliet was, en begon met de grootste bezuinigingsoperatie uit de geschiedenis. De salarissen in de publieke sector gingen omlaag, de pensioenleeftijd en belastingen omhoog. Ook werd begonnen met de hervorming van de dure (want gratis) gezondheidszorg. Het was niet genoeg.

Door de mondiale crisis herstelt de Griekse economie zich niet. De privatisering van staatsbedrijven loopt achter. De beschermde beroepen (waaronder schoonheidsconsulenten en krantenbezorgers) zijn niet geliberaliseerd. De regering weigert het dure en inefficiënte staatsapparaat op de schop te nemen. Daar komt het politieke gekonkel overheen. De oppositie ligt stelselmatig dwars en lijkt zelfs nu de vorming van de eenheidsregering te vertragen. Ondertussen lijdt het volk, dat vaker en bozer de straat op gaat.

Maar, zo waarschuwen de sprekers ook, Griekenland is niet uniek. Italië wankelt; Spanje, Portugal en Ierland verkeren in grote moeilijkheden. Het rommelt aan alle kanten en de Europese Unie heeft geen adequaat antwoord. Niemand droomt nog van een verenigd Europa.

De journalisten, van wie de meeste voor het eerst professioneel in Griekenland zijn, zijn onder de indruk. Dat de Griekse crisis om meer dan schulden draait, hadden ze niet verwacht. Bij wijze van adempauze wordt een bezoek gebracht aan het parlement. Een programmadeel dat kan doorgaan, omdat Papandreou en Samaras er nog niet uit zijn. In de verlaten plenaire zaal hangt een barometer. De naald wijst naar 'zeer veranderlijk'.

's Middags keren de schrijvende journalisten terug naar het hotel om hun verhalen te tikken. Dan piepen de telefoons: "Stavros Dimas onverwacht hier! Kom snel!" Voormalig Eurocommissaris Dimas is de nummer twee van Nieuwe Democratie, de partij van Samaras. Zou er witte rook zijn? In de kelder van de vertegenwoordiging vervliegt de hoop. Dimas blijft hangen in vaagheden en flauwe grappen. Zelfs medewerkers van de commissie vinden het een slappe vertoning.

De oud-commissaris is amper de deur uit als minister van buitenlandse zaken Stavros Lambrinidis opeens verschijnt. Hij wil graag praten en houdt een gepassioneerd betoog. Maar het moet 'off the record'. Na Dimas wordt dit sommigen te veel. "Als je niet wil dat we het opschrijven, blijf dan lekker weg, man!" Maar ja, Lambrinidis ambieert vermoedelijk een post in de volgende regering.

Dinsdag 8 november
Nog steeds geen doorbraak. De enige politicus vandaag op het programma is de burgemeester van Athene, Giorgos Kaminis. Dat scheelt een hoop gedoe voor de commissie, die zich nu kan concentreren op de vraag of de ontmoeting morgen met Papandreou doorgaat.

De rechtsgeleerde Kaminis geldt als de hoop voor de Griekse politiek. Hij won als onafhankelijk kandidaat de verkiezingen en leidt een stadsbestuur van vier partijen. Uitzonderlijk in Griekenland, waar de politiek al decennia gedomineerd wordt door de partijen (en families) van Papandreou en Samaras. Als de overgangsregering wat over samenwerken wil leren, moet ze bij Kaminis zijn.

Hartstochtelijk en geëmotioneerd vertelt hij over een miljoenenstad in crisistijd. Inwoners verruilen Athene voor de provincie; 10 procent minder inkomsten; toenemende dakloosheid; oplopende criminaliteit; een migrantenprobleem; neonazi's die een raadszetel hebben; massademonstraties die in geweld ontaarden en voor vele honderdduizenden euro's aan schade veroorzaken. Maar ook: een gemeentelijk apparaat dat bijna een derde goedkoper werkt dan een jaar geleden. Ook daar kan de regering wat van leren.

In de middag vertellen twee vakbondsmannen -- de ene van een ambtenarenbond, de andere uit de particuliere sector -- over het lijden van de Griekse werkers. Lange dagen, karige lonen, lage pensioenen, geen kansen voor jongeren. Het is de schuld van de politiek. Ze vertellen er niet bij dat de vakbonden stemadviezen geven en nauw verweven zijn met de partijen. Na afloop rijden de heren weg in dure auto's met chauffeur.

's Avonds laat is er nog geen regering. Het gerucht gaat dat Papademos zelfs helemaal nooit benaderd is. Op een terras in de bijna verlaten uitgaanswijk Psiri raakt een Griekse collega het spoor bijster. "Zou het een truc van Papandreou zijn om aan de macht te blijven? En heb je gehoord dat het leger zou hebben willen ingrijpen?" Op de hoek van de straat staan agenten met machinegeweren. Opeens lijkt alles mogelijk.

Woensdag 9 november
Het is definitief: Papandreou komt niet, want hij dient vandaag zijn ontslag in! Uitslapen daarom en dan naar de Acropolis, het enige standvastige in Athene. Daarna is er een lunch bij de Griekse Federatie van Bedrijven. "Aan het eind van deze bijeenkomst weten we wie de nieuwe premier is", zegt de voorzitter. Een kwartiertje later komt hij van zijn woorden terug. "Het kan natuurlijk ook nog twee dagen duren."

Een enthousiast team van McKinsey presenteert een plan om de Griekse economie volledig op de schop te nemen en die er in tien jaar bovenop te helpen. Griekenland moet een concurrerende, productieve en open economie worden. Het basismateriaal is er. Het is slechts een kwestie van het slim gebruiken. Met de snelheid van veilingmeesters op speed storten de McKinsey-mannen een diarree van cijfers uit over hun gehoor. Uitkomst: 55 miljard extra BNP en 520 duizend extra banen in 2021. Alleen de hardcore financiële journalisten zitten dan nog in de zaal, genietend van het tomeloze optimisme van deze rekenaars.

Om zes uur is het dan zo ver. Papandreou spreekt de natie toe en vertelt dat hij zijn ontslag heeft ingediend. Wie zijn opvolger wordt, zegt hij niet. Maar elke Griek weet dat het parlementsvoorzitter Filippos Petsalnikos wordt. Op een terras tegenover het parlement barst een Griekse journalist in lachen uit. "Deze man is zo saai dat hij niet eens in Wikipedia staat! Alles wat Grieken van hem weten is dat hij al zijn hele leven in het parlement zit." Niet echt de 'man for the job' dus. Enkele uren later is zijn kandidatuur ook alweer van tafel. Morgenochtend zal Papandreou opnieuw overleggen met Samaras en de president. Maar het rommelt in zijn Pasok-partij en het rommelt in Nieuwe Democratie. De eenheidsregering lijkt verder weg dan ooit.

Donderdag 10 november
Terug op Schiphol. De Griekse collega van de eerste avond stuurt een sms'je: "Weer thuis? Papademos nieuwe premier."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden