Strak korset en hoepelrok

Wat droegen de trendsetters in de tijd van Jane Eyre en Mr Darcy? Wat wordt de mode van overmorgen? En waarom zal het mannenpak na James Bond nooit meer hetzelfde zijn? Fashionista's kunnen op drie verschillende tentoonstellingen hun hart ophalen.

Mode in de negentiende eeuw' zou wat saai klinken, dus heet de tentoonstelling 'Romantische mode - Mr Darcy meets Eline Vere'. En om het allemaal nog aantrekkelijker te maken heeft het Haags Gemeentemuseum niet alleen geput uit de indrukwekkende eigen collectie, maar ook kostuums toegevoegd uit populaire films en televisieseries zoals 'Downton Abbey', 'Jane Eyre' en 'Pride and Prejudice'. Het is de samenstellers van de expositie gelukt om originele kledingstukken te lenen, zoals het hemd uit de vijverscène van Mr Darcy, de baljaponnen van het Netherfield Ball uit 'Pride and Prejudice' en de wijnrode jurk van Nicole Kidman in 'Portrait of a Lady'.

De originelen uit de negentiende eeuw zijn overigens verre van saai. Niet eerder veranderde het modesilhouet zo snel als in die tijd. Aan iemands uiterlijk konden rang en stand worden afgelezen en het bijbenen van de mode speelde daarom zowel voor mannen als vrouwen een belangrijkere rol. De oude adel en het 'nieuwe geld' hadden er een dagtaak, aan en op de expositie geven geraffineerde theevisite-outfits, oogverblindende avondtoiletten en op maat gemaakte herenpakken een inkijkje in het complexe bestaan.

Conservator Madelief Hohé wilde geen traditionele, chronologische opstelling, maar koos voor aansprekende thema's. Zo komen hygiëne en gezondheid aan de orde, kleuren, materialen, etiquette en status. "Lange tijd werden vrouwen flink ingesnoerd in korsetten", zegt Hohé. "Wij hebben altijd maar het idee dat alle vrouwen toen van zichzelf eigenlijk heel slank waren. Dat is natuurlijk niet zo. Er waren zeker ook forsere dames en daarom zetten we nu expres zo'n slank korset naast een korset in maat XL ¬ want die waren er ook. Hopelijk zorgt dat voor herkenning."

Als vrouwen van goede komaf zwanger waren, vertoonden zij zich niet meer in het openbaar. Hoewel zwangerschapsjaponnen moeten hebben bestaan, werd gedacht dat ze in museumdepots nauwelijks aanwezig waren. Door japonnen op de pop te zetten, ontdekte Hohé dat er tóch enkele in de eigen collectie zaten. "Dat was echt een verrassing, we tonen ze nu voor het eerst."

De kleuren werden in de negentiende eeuw onwaarschijnlijk fel. Dat kwam door de ontwikkeling van synthetische verfstoffen. Knalpaars, hardgroen en helblauw overheersten plots het kleurbeeld. "Aan de verfproductie kwam soms zelfs arsenicum te pas en veel van die toevoegingen vreten uiteindelijk de stof op. Ook dat laten we zien", zegt Hohé.

Hedendaagse modeontwerpers blijven in de negentiende eeuw een onuitputtelijke inspiratiebron vinden. Zo is Vivienne Westwood dol op het dandyisme, weet hofleverancier Jan Taminiau - die de jurken ontwierp die koningin Máxima droeg tijdens de kroning ¬ van wanten met silhouetten en prachtige borduurwerken, en Jean-Paul Gaultier mixt en knipoogt er lustig op los met een overdaad aan draperieën, korsetten en bloemendecoraties. Omdat de negentiende eeuw op een bepaalde manier dus nog altijd in de mode is, zijn er ook werken van deze ontwerpers te zien.

'Romantische mode - Mr Darcy meets Eline Vere', Gemeentemuseum Den Haag, t/m 22 maart. www.gemeentemuseum.nl

De bikini volgens Bond

Al vijftig jaar weet de fictieve Britse geheim agent 007 precies wat hij als gentleman moet dragen, zeggen en drinken ('shaken, but not stirred'), maar James Bond weet ook wanneer alle regels overboord kunnen.

De Rotterdamse Kunsthal pakt groots uit met twaalf filmische settings en exposeert kostuums, decors, rekwisieten, storyboards, originele foto's en vele filmfragmenten. Vanaf de eerste verfilming uit 1962 (Dr. No) tot Skyfall in 2012 wordt de kenmerkende Bond-stijl uit de doeken gedaan.

Sommige van de ruim 500 getoonde objecten hebben zeker invloed gehad op mode, design en lifestyle. Neem bijvoorbeeld de oranje bikini die Halle Berry droeg in 'Die Another Day' (2002). Die staat nu in de top-20 van meest iconische badpakken aller tijden. Ook Roger Moore's witte smoking uit 'Octopussy' (1983) en zijn ruimtepak uit 'Moonraker' (1979) spraken erg tot de verbeelding. Deze items zijn op de tentoonstelling te zien.

De immer goedgeklede James Bond presenteert zich in de typisch Britse, aristocratische, stijl. Uiteraard met vlinderstrik of das. Maar zijn onberispelijke smokings en keurige pakken zijn nooit ouderwets. In snit en materiaalkeuze gaan ze met de tijd mee, of zijn die zelfs vooruit. Het driedelige grijze pak dat Sean Connery droeg in the film 'Goldfinger' (1964) is één van de beroemdste mannenpakken ooit. Het blad Esquire verkoos het onlangs nog tot het een na beste filmpak, nipt achter het blauwgrijze kostuum van Cary Grant in Hitchcocks 'North by Northwest' uit 1959.

Een speciaal ontwerpteam zorgt ervoor dat 007 een trendsetter is. Van 'Golden-eye' (1995) tot 'Casino Royal' (2006) droeg James Bond pakken van het chique Italiaanse mannenmodemerk Brioni. Kostuumontwerpster Lindy Hemmings vond dat de kledingstijl van de spion best iets eigentijdser mocht worden en stapte over naar ontwerper Tom Ford. Volgens ingewijden heeft de kledingstijl van Bond zeker invloed op de formele kleding. Toen 007 bijvoorbeeld in plaats van de gebruikelijke diepzwarte tuxedo plots in 'Quantum of Solace' (2008) een nachtblauwe variant droeg zou een blauw exemplaar in smoking-land het nieuwe zwart worden. En het pilotenmodel zonnebril (eveneens van Tom Ford) dat Daniel Craig droeg in dezelfde film, was niet aan te slepen. Ook de verfijnde snit van de revers, nonchalant gedrapeerde sjaals en zelfs overhemdknoopjes van sprankelend parelmoer of juist dof wit hebben invloed op de formele mannenmode. De vernieuwing zit in de details.

'Designing 007: Fifty years of Bond Style', Kunsthal Rotterdam, t/m 8 februari 2015

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden