Strafrechtelijk onderzoek naar zeven Nederlandse bedrijven wegens betrokkenheid bij een brug naar De Krim

De brug die Rusland moet gaan verbinden met de Krim, het zuidelijke deel van Oekraïne dat Rusland militair annexeerde in 2014.Beeld EPA

De zeven Nederlandse bedrijven die het Openbaar Ministerie nu strafrechtelijk onderzoekt omdat ze betrokken waren bij de bouw van de omstreden Russische brug naar schiereiland De Krim zijn vermoedelijk slechts het topje van de ijsberg.

Dat verwacht advocaat, onderzoeker en Krim-specialist Heleen over de Linden. Investeren in infrastructuur op het geannexeerde grondgebied is sinds 23 juni 2014 belast met Europese sancties.

Het OM wil niet zeggen om welke zeven bedrijven het gaat, maar onderzoekt de zaak naar aanleiding van berichtgeving in De Gelderlander. Die krant schreef vorig jaar al dat twee bedrijven uit Dodewaard en Milsbeek in 2016 een heimachine in onderdelen naar de Russische wateren verscheepten om daar zware buizen de zeebodem in te stampen. Volgens jurist Over de Linden waren het ook ná die publicatie vooral journalisten die achter meer bedrijven aangingen, zo leidt zij af aan het hoge aantal telefoontjes dat zij van journalisten kreeg.

Sanctielijst

De directeur van Dematec Equipment uit Dodewaard zei vorig jaar nog tegen De Gelderlander dat zijn heimachine alleen aan de Russische waterkant heeft geboord, terwijl Europa alleen zou kijken naar projecten op De Krim zelf. Maar dat argument gaat hier niet op, zegt Over de Linden. “Die hele brug valt onder de sancties. Niet alleen vanwege dat verbod op investeren in infrastructuur, maar ook omdat de brug gebouwd wordt door zakenmagnaat Arkadi Rotenberg, die sinds 30 juli 2014 op de sanctielijst staat."

Toch zal het voor de rechter straks een belangrijke vraag zijn: hadden de Nederlandse bedrijven kunnen weten dat je niet in zo’n brug mag investeren? Volgens Over de Linden moet je wel van goede juridische huize komen om alle regels te begrijpen die Brussel bedenkt en die dan ook nog in het Europese hof in Luxemburg langs de rechters gaan. “Het is ingewikkeld. Ik denk dat een gemiddeld bedrijf uit Dodewaard dat niet kan bijhouden.”

Zo mogen de heihamers die Dematec Equipment naar de brug verscheepte volgens haar best naar andere delen van Rusland. “Het verbod op investering in infrastructuur geldt echt alleen voor De Krim. Het kán zijn dat de bedrijven verkeerd zijn voorgelicht.”

Weinig kans in rechtszaal

Maar anderzijds, de handeling die bedrijven moeten verrichten voor ze in iets of iemand investeren is simpel: gewoon de lijsten afgaan met mensen die de BV’s leiden en kijken of die op sanctielijsten staan. Deze brug heeft Poetin toegespeeld aan de zakenmagnaat Rotenberg en hij staat gewoon op die lijsten. Volgens Over de Linden hebben de zeven bedrijven dan ook weinig kans in de rechtszaal, al kent ze niet alle details.

Omdat de bal door journalisten aan het rollen is gebracht en de Douane de verschepingen in 2016 heeft gemist, verwacht Over de Linden dat dit op grotere schaal gebeurt.

Meer overtredingen

Ook hoogleraar internationaal recht Cedric Ryngaert (Universiteit Utrecht) denkt dat er wel meer door de mazen van het Douanenet glipt, maar durft niet te zeggen hoeveel. Wel ziet hij dat de overheid dit al dan niet bewust omzeilen van sancties serieuzer neemt door overtreders strafrechtelijk aan te pakken. “Voorheen ging dat vaker met een bestuurlijke boete of een schikking. Door er strafrechtelijk in te gaan geeft de overheid een duidelijk signaal af: dit accepteren we niet langer.”

Het overtreden van sancties komt vaker voor, weet de hoogleraar. “Het gaat wel eens mis met Amerikaanse sancties, daar zijn ook Nederlandse bedrijven voor vervolgd.” Denk aan ING die in 2012 voor ongeveer een half miljard euro schikte met de Amerikaanse overheid. Dat was voor het faciliteren van betalingen met Cubaanse en Iraanse klanten. Onlangs kende België nog een schandaal vanwege het leveren van chemicaliën aan Syrië waarmee zenuwgas gemaakt kan worden, tegen de sancties in. Het Belgische OM pakte de leveranciers ook strafrechtelijk aan. 

De brug die Rusland moet gaan verbinden met de Krim, het zuidelijke deel van Oekraïne dat Rusland militair annexeerde in 2014.Beeld REUTERS

Prestigeproject van Poetin

De brug tussen het Russische vasteland en de Krim is meer dan een economisch project. Het is Poetins kroonjuweel. 

Het idee voor de bouw van een brug dateert al van tsaar Nicolaas II, maar het waren uiteindelijk de Duitsers die tijdens de Tweede Wereldoorlog met het project aan de slag gingen.

De nazi’s bouwden de brug in 1943. Het Rode Leger vernietigde die vervolgens . In 1944, toen de Duitsers verdreven waren, begonnen de Russen met de bouw van een nieuwe brug. Die kwam deels af, maar werd binnen zes maanden vernietigd door drijvend ijs.  

Dat het Poetin nu wel lukt om de 19-kilometer lange brug, één van de langste van Europa, af te bouwen, is naar eigen zeggen een prestatie.

Tot nu toe is de Krim, het schiereiland dat de Russische president in 2014 annexeerde, enkel met het vliegtuig en de boot bereikbaar. De brug moet helpen bij de economische integratie. De Krim is momenteel nog voor een groot deel afhankelijk van Oekraïne, bijvoorbeeld in de energievoorziening. Het project won aan prestige toen Poetin halverwege de bouw aankondigde dat de brug straks ook voor treinen begaanbaar is. De bedoeling is dat de eerste auto’s volgende week al richting de Krim rijden, een half jaar eerder dan gepland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden