'Straffen is geen wraakneming, maar tot de orde roepen'

De watersnoodramp van februari 1953. Mr. Christiaan Justus Enschedé was politierechter in Rotterdam. ,,Op de Zuidhollandse eilanden dreef het meubilair boven water. Zwak-socialen trokken erop uit om te plunderen. (...) De maximumstraf die ik kon opleggen, was zes maanden. Op die zitting heb ik uitsluitend zes maanden opgelegd. Ik heb toen bewust een spectaculair beleid gevoerd, om duidelijk te maken dat plundering niet getolereerd zou worden. Generale preventie.''

Het voorbeeld dat Enschedé in een interview in 1977 gaf, is tekenend voor zijn opvatting over het strafrecht. Dat dient niet om wraak te nemen, maar om de maatschappij te corrigeren, vond hij. De plunderaars zaten hun straf niet uit. Al na zo'n drie weken vroeg politierechter Enschedé om gratie. Hij had zijn doel bereikt: ,,Wat is straffen anders dan te waarschuwen? Straffen is tot de orde roepen.''

In 1911 geboren, studeerde Enschedé in 1936 af aan de universiteit van Leiden. Tien jaar daarna begon hij als rechter in Rotterdam. En 'wie eenmaal bij de rechterlijke macht is, gaat daar nooit meer weg.' Dat zei hij toen hij in 1959 hoogleraar strafrecht en strafvordering werd bij de Universiteit van Amsterdam. Enschedé was voorzitter van de commissie die de provo-rellen van eind jaren zestig onderzocht. Van 1971 tot 1977 onderbrak hij zijn wetenschappelijke loopbaan om te fungeren als raadsheer van de Hoge Raad der Nederlanden.

Enschedé liet regelmatig van zich horen in gevoelige kwesties. Zijn commissie adviseerde in 1979 het kabinet over het oorlogsverleden van oud-CDA-leider Willem Aantjes. En Enschedé pleitte in februari 1987 voor de vrijlating van oorlogsmisdadigers; 'de twee van Breda.' Hij vond het 'zedelijk niet verantwoord om het lot van de twee oorlogsmisdadigers te maken tot medicijn voor andere mensen.' Ook vond hij het strafrechtelijk niet juist 'de twee' nog langer vast te houden, vanwege de mensen die zich hun slachtoffer voelden. Later zette Enschedé zich in voor de legalisering van abortus en euthanasie.

Van 1979 tot 1980 was Enschedé buitengewoon hoogleraar in 'recht, macht en wetenschap' (Cleveringa-leerstoel) aan de Rijksuniversiteit Leiden. Ook daarna bleef hij zich interesseren in maatschappelijke vraagstukken.

Uiteindelijk, vond Enschedé met 'de vroegere hoofdredacteur van Punch, dat het in het leven gaat om maar drie dingen: leven, lief te hebben en te begrijpen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden