Het mooiste Nederland

Stormlopen op de zwaar getroffen Holterberg

null Beeld monica wesseling
Beeld monica wesseling

De storm is geluwd, de schade opgemaakt. Op de Holterberg inspecteren we de ‘windwinst’.

“Goh, wat een prachtige windworp. Zie je die pruik? De hele geschiedenis ligt bloot. Wat een kansen voor kevers, schimmels en hazelworm. En die stambreuk; wat een kracht.”

En door stapt hij weer, ecoloog Marcel Horsthuis van Staatsbosbeheer. Wijzend op afgebroken takken, vermolmd hout en omgevallen vliegdennen op de heide verderop.

Het is half februari op de Holterberg op de Sallandse Heuvelrug. Zoals in heel Nederland raasde ook hier op 18 januari de storm over het land. De mens op zijn plaats gezet, tot nederigheid gedwongen.

De Sallandse Heuvelrug kreeg het van alle gebieden van Staatsbosbeheer, dat een derde van alle bossen in Nederland beheert, het zwaarst te verduren. Een ideaal gebied dus om lekker storm te lopen.

Het begin van de tocht - we pakken de route halverwege op - is er van chaos nog geen sprake. De bomen staan keurig in het gelid. Wel is het pad bezaaid met dunne dennetakken en verend lopen we verder het bos in.

Al gauw worden de gevolgen van de storm duidelijk. Een tak hangt aan reuzesplinters langs de stam en even verderop ontbreekt van een den de hele bovenkant. We staren naar de bomen en struikelen bijna over wortels die jaren geleden al met oversteken zijn begonnen. Plots trekt Horsthuis een mes uit zijn zak en plant die pardoes in een liggende, zo te zien lang liggende, dode boom. “Aha. Stadium vijf. Ernstige mate van vermolming.” Er volgen nog enige ecologentermen, maar mijn blik getuigt blijkbaar van onbegrip want de vertaling volgt snel. Bosbouwers drukken de mate van vermolming en verrotting uit in cijfers. De ene boomsoort vergaat veel sneller dan de andere, legt hij uit. Eik en linde doen er het langst over. Afhankelijk van de ligplaats 50 tot 150 jaar. Douglassparren vergaan in 50 tot 100 jaar en beuken zijn met 10 tot 50 jaar weg.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

null Beeld monica wesseling
Beeld monica wesseling

De rotte bomen verspreiden een heerlijke lucht, net als de gezaagde met hun warmrode zaagvlakken. Mossen in alle gedaanten zorgen met hun heldergroene kleuren voor licht op bodem en stammen. De wolken hangen laag en dreigend. Blijkbaar voor velen te dreigend want de stilte en rust is enorm. Geen mens te zien, geen hond verstoort. Bos op zijn fijnst.

Aardse kleuren

De tot nu toe milde winter laat de paddestoelen floreren in aardse kleuren. Allengs wordt de schade van de storm beter zichtbaar en de boswachter en ik worden almaar enthousiaster. ‘Vers’ dood en al lang rottend hout zijn zo belangrijk voor de natuur. Voor schimmels, mossen, kortschild, snuit-, klop- en glanskever, boktorren en een heel leger andere kruipende wezens. Hazelwormen kruipen onder liggende dode stammen, spechten en andere holenbroeders vinden in staande een plek voor het grote gebroed.

We klimmen de Holterberg op en een weids landschap ligt aan onze voeten. Weidser dan begin januari. Vier vliegdennen op de heide zijn omgeknakt en een immense eik ligt prachtig dood te wezen.

We dalen en dalen en komen in het grind terecht.

Het grind dat bloot is komen teliggen nu een boom met kluit en al door de wind omver is getrokken. En met het grind de geschiedenis, vertelt de stormman met groot enthousiasme. “Het brengt je meer dan 150.000 jaar terug in de tijd, toen grote rivieren als de Rijn, Maas en ‘oerstromen’ hier grind brachten en dit afdekten en mengden met zand en klei. Het ijs van de laatste ijstijd duwde de rivierafzettingen op tot stuwwallen zoals deze Holterberg.”

Hij geniet en ik ook. We wijzen elkaar op de bodemlagen die dankzij het omvallen van de boom zichtbaar zijn geworden en praten fijn over podsol, uitspoeling, strooisellaag en oxidatie. Eenmaal goed op gang kan de ecoloog het niet laten me in rap tempo wegwijs te maken in breukenland. Ik leer over wortel-, kroon-, voet- en stambreuk, over windworp en windvang en word meer en meer een stormvrouw.

Geobsedeerd door het mooie dooie vergeten we bijna op het leven te letten. Op het pad ligt een vossendrol en is een pootafdruk te zien. Boven ons vlindert een groepje staartmezen voorbij, winterhard ondanks hun gewicht van net aan vijf gram. Een zwarte mees zoekt op de grond naar zaden, zich blijkbaar niet bewust van de sperwer nabij. Wat heerlijk, zo’n gemankeerd, gehavend bos zonder vooropgezet beheerplan.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

null Beeld monica wesseling
Beeld monica wesseling

De lage lucht breekt en maakt boven zichtbaar. Een blauw boven doorstraalt door de zon. Op een open plek, jaren geleden door storm ontstaan, is de heide die hier voor de aanplant van de bomen was, teruggekeerd. Net als de vliegdennen, de verspreid staande solitaire dennen ontstaan uit door de wind aangevoerd zaad.

Welgemoed klauteren we over omgevallen bomen, steken neuzen in vermolmd hout, peuteren bast van dode stammen en maken elkaar goedmoedig uit voor windbuil. Nog wat na-slenterend na ons rondje bewonderen we nog even een ongerept, ongeroerd, standvastig beukenbos. De beukentakken alweer vol knoppen. Heus, het komt goed.

Route

De gelopen route is de oranjepaaltjes-route die officieel start bij het parkeerterrein dagrecreatieterrein Holterberg. Ongeveer vier kilometer lang. Dit dagrecreatieterrein ligt langs de Holterbergweg, één km ten noorden van het Natuurdiorama Holterberg.

Met het openbaar vervoer gaat wel heel gemakkelijk, ook al wordt de wandeling dan in totaal bijna zes kilometer langer. Station Holten aan ‘achterkant’ verlaten en rechtsaf richting Beukenlaan. Loop via de Beukenlaan almaar rechtdoor. Na krap drie kilometer (half uur) kom je vanzelf op de oranje route.

Horeca

Meteen naast het station is grand-café De Biester (ook ijs). Open van dinsdag tot en met zondag van 10.00 uur tot de laatste eters vertrokken zijn. Keuken open tot 20.00 uur.

Kaart

Meer routes over de Sallandse Heuvelrug: Falk-kaart nummer 18 Sallandse Heuvelrug. Te koop bij bezoekerscentra (SBB in Nijverdal) of via shop.route.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden