Storm van kritiek op Band Aid 30

Sir Bob Geldof Beeld AFP

Nieuwe artiesten, nieuw goed doel, en deze keer zelfs delen nieuwe tekst. Voor de derde keer werd het liedje 'Do they know its Christmas' nieuw leven ingeblazen. Initiator Sir Bob Geldof spreekt van een 'daverend succes'.

Slechts minuten nadat het nummer was gepresenteerd bij de Engelse versie van het televisieprogramma X-factor was er al meer dan een miljoen Engelse pond opgehaald. Deze keer is het geld niet bedoeld om een hongersnood in Ethiopië te bestrijden, maar voor de slachtoffers van het ebola-virus. Volgens Geldof 'een onmenselijke ziekte, maar we kunnen het stoppen, en we zullen het stoppen'. De single die sinds maandagochtend beschikbaar is, kwam gisteren in 52 landen op nummer één de hitlijsten binnen.

Tot zo ver het positieve gedeelte. Want inmiddels krijgen Geldof en zijn gelegenheidsband van bekende en minder bekende artiesten flink de wind van voren. Het initiatief zou stigmatiserend zijn, een verkeerd beeld scheppen van Afrika en juist het tegenovergestelde bereiken van wat de bedoeling is, schrijven diverse kranten, websites en sociale media.

Kale vlakte vol treurnis
De voornaamste kritiek is dat het een volledig continent; Afrika, wegzet als één grote kale vlakte vol treurnis. Net als dertig jaar geleden gaat de boodschap die Band Aid uitdraagt voorbij aan het feit dat er veel landen zijn in Afrika die wel degelijk ontwikkeld zijn. Het lukte Nigeria bijvoorbeeld om zonder hulp van buitenaf een ebola-uitbraak in de kiem te smoren door een team van dappere en alerte artsen. Volledig Afrika afschilderen als zielig en hulpbehoevend wekt slechts het gevoel van superioriteit van westerse landen in de hand. Dat is precies de reden dat de Britse zanger van Ghanese afkomst Fuse ODG besloot om niet zijn medewerking te verlenen aan het project, hoe moeilijk hij dat ook vond.

Waar gaat dat geld heen?
Ander punt van kritiek is dat het onduidelijk is hoe het geld dat met de actie wordt ingezameld terecht gaat komen. Ja, er is geld nodig om ebola te bestrijden, maar hoe? De situatie in de getroffen landen is dermate complex, dat het sturen van een zak geld geen oplossing is. Er moeten conflicten worden opgelost en medicijnen worden gemaakt. En wat is eigenlijk de rol van de farmaceutische industrie in dit probleem? Op de website van Band Aid is er weinig over te vinden. In de voorwaarden staat dat al het geld dat met de actie wordt verdiend ten goede komt aan het 'voorkomen van het verspreiden van het ebolavirus'. Behalve enkele nieuwsberichten is er helemaal weinig te vinden over ebola.

Wat wel volop aanwezig is op de website, zijn de meewerkende artiesten. En dat brengt ons direct bij het volgende punt van kritiek: eigenlijk gaat Band Aid vooral over de promotie van een stel popartiesten.

Net als dertig jaar geleden is Bono er ook weer bij. Beeld belga

Promotiemateriaal
Zowel op de website, in de media en in de videoclip zijn het de meewerkende artiesten volop in de schijnwerpers staan. De videoclip lijkt erg op het origineel van dertig jaar geleden: alle zangers en zangeressen zingen hun regel in een studio. De beelden van een uitgemergeld ebolaslachtoffer dat haar huis wordt uitgedragen aan het begin van de clip is de enige verwijzing naar het goede doel dat ten grondslag ligt aan de actie. Er was een relletje over Geldof die 'bullocks' zou hebben gezegd op nationale televisie over de roddel waarom zangeres Adele niet is gevraagd.

Ook de aanpassingen in de tekst van het nummer dat werd geschreven door Geldof en Midge Ure vallen ook niet bij iedereen in de smaak. Vooral de zin 'waar een kus uit liefde je kan vermoorden en er dood schuilt in elke traan' is veel mensen in het verkeerde keelgat geschoten.

Over de houdbaarheidsdatum
Misschien is het nog te vroeg om te kunnen concluderen dat Geldofs kunstje over de houdbaarheidsdatum heen is en dat je een succesformule van dertig jaar geleden niet kunt blijven herhalen. Maar we kunnen wel zeggen dat moeilijk denkbaar is dat de vierde levenscyclus van het nummer weer het effect en het gevoel teweeg zal brengen dat het dertig jaar geleden had. Eigenlijk teert het huidige project nog steeds op dat succes.

Voor iedereen die daar wel behoefte aan heeft en graag een goed doel wil steunen, is er een alternatief: het lied Africa Stop Ebola. Het is uitgebracht door samenwerkende Afrikaanse artiesten. Een lokaal product, dus duurzaam, en met in de titel de naam van het goede doel waar het om gaat. En het klinkt nog lekker ook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden