Stoppen met fossiel beleggen?

Veel investeerders halen hun geld uit fossiele energiebedrijven. Vier vragen over de kwestie.

De 'koolstofzeepbel' baart beleggers zorgen. Als het klimaatprobleem serieus wordt aangepakt, moet een groot deel van de reserves aan olie, kolen en gas onder de grond blijven en verschrompelt de waarde van fossiele bedrijven. Wereldwijd is er een snel groeiend aantal fondsen en organisaties dat investeringen terugtrekt. Zes op de tien Nederlanders die pensioenpremie betalen of pensioen krijgen, willen ook dat hun fonds dat doet, blijkt uit opinie-onderzoek dat deze krant liet doen. In het buitenland is het debat al langer aan de gang.

1

undefined

Wie beleggen niet meer in fossiele brandstoffen?

Recent het meest in het oog springend is de Britse krant The Guardian. Dit voorjaar besloot het investeringsfonds van uitgever Guardian Media Group, gevuld met ruim een miljard euro, geld uit fossiele bedrijven terug te trekken. Daar ligt een mix van financiële en ethische overwegingen aan ten grondslag. De krant startte ook een campagne, 'Keep it in the Ground', gericht aan de twee grootste liefdadigheidsfondsen in de wereld: de Bill en Melinda Gates Foundation en het Britse Wellcome Trust, dat onder meer onderzoek naar ebola financiert. Juist deze (sociale) beheerders van grote potten geld zouden hun belangen in olie, kolen en gas binnen een periode van vijf jaar moeten terugtrekken, vindt The Guardian. Lezers kunnen de oproep met een handtekening ondersteunen. Inmiddels hebben 200.000 mensen dat gedaan.

Honderden fondsen, universiteiten, kerken, beleggingsinstellingen in vooral de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Scandinavië lieten afgelopen jaar weten geld uit de fossiele industrie te gaan halen. Daaronder het grootste fonds ter wereld, het Noorse staatsfonds, dat belangen in kolenbedrijven verkoopt. Recent voegde verzekeringsgigant AXA zich hierbij. Extra motief is dat verzekeraars mogelijk opdraaien voor klimaatschade zoals overstromingen en droogte. "Het leven in een wereld die meer opwarmt dan twee graden, is als Russisch roulette spelen met een revolver met vijf kogels erin", zette de AXA-topman het besluit kracht bij.

The Church of England meldde deze maand niet meer te willen beleggen in een aantal kolenbedrijven en oliewinning uit teerzanden. Opmerkelijk in de lijst is verder het Rockefellers Brothers Fund, dat juist kapitaal opbouwde in de olie-industrie. Een aantal Deense pensioenfondsen voor zelfstandige beroepen vroeg afgelopen maand aan de deelnemers of hun pensioengeld uit kolen en riskante olie- en gasinvesteringen moet. De wetenschappers, civiel ingenieurs en de architecten stemden voor. De juristen, dierenartsen en andere ingenieurs stemden nipt tegen.

2

undefined

Beleggers kunnen toch ook juist invloed uitoefenen?

Dat is wat aandeelhouder APG, dat het pensioengeld van onder meer ABP beheert, twee weken geleden deed op de aandeelhoudersvergadering van Shell. Het fonds geeft dan wel geen gehoor aan de oproep fossiele belangen af te stoten, de plannen van Shell om proefboringen uit te voeren in de zee bij Alaska gaan APG te ver. De aandeelhouder riep de leiding van Shell op er niet aan te beginnen.

Een andere vorm om druk uit te oefenen op bedrijven is het zogeheten 'engagement', ofwel: in overleg gaan en dan een bedrijf een andere kant op duwen. Grote beleggers, zoals pensioenfondsen, proberen dat doorgaans eerst uit, voordat ze ondernemingen of sectoren geen geld meer gunnen. Ze doen dat soms alleen, maar vaak ook in collectief. Zo neemt de Nederlandse pensioenbelegger PGGM internationaal het voortouw om van fossiele bedrijven meer te weten te komen over de gevolgen van 'fracking', het 'kraken van de bodem' om schalie-olie of -gas te winnen. Ze willen dat bedrijven daar meer openheid over geven. Dan kunnen beleggers vervolgens beslissen wat te doen: niets, druk uitoefenen op het bedrijf om die activiteit te stoppen, of geld terugtrekken. Engagement vergt veel geduld, de uitwisseling kan jaren duren.

Internationaal is er veel discussie over de keuze 'praten of terugtrekken'. Fossiele belangen verkopen kan dom zijn, omdat je dan de toegang verliest tot bestuurskamers en aandeelhoudersvergaderingen om omstreden projecten van tafel te krijgen. 'Gewone' olie- en gaswinning is in die visie niet per definitie een probleem. Sommige beleggers, zoals het Zweedse pensioenfonds AP4 kiezen voor een strategie de CO2-voetafdruk van het gehele kapitaal te verlagen. Volgens actiegroepen is praten met de fossiele industrie een gepasseerd station. Dat is in hun ogen net zoiets als de tabaksindustrie vragen geen sigaretten meer te maken.

3

undefined

Hoe reageert de fossiele industrie?

Vol in de schijnwerpers staat het Brits-Nederlandse Shell. Vanwege de omvang van het bedrijf, maar ook door omstreden plannen zoals de proefboringen onder het Noordpoolijs die wereldwijd verontwaardiging oogsten. In het Scheveningse Circustheater een paar weken geleden zegde bestuursvoorzitter Ben van Beurden toe vanaf 2016 jaarlijks te rapporteren over de gevolgen van de klimaatverandering voor de bedrijfsvoering. Daar vroegen de aandeelhouders om tijdens de vergadering. Shell moet voortaan met cijfers onderbouwd uitleggen in hoeverre het zichzelf als een koolstofzeepbel ziet. Globaal is die vraag al beantwoord met 'nee'. Toen de desinvesteringstrend vorig jaar op gang kwam, heeft het bedrijf in een twintig pagina's tellende brief aan 'iedereen die het betreft' uitgelegd dat de wereld nog altijd zit te springen om olie en gas. De vraag neemt nog steeds toe, vanuit Azië en Afrika, en wie is Shell om die delen van de wereld een grotere welvaart te ontzeggen? Andere fossiele bedrijven, zoals ExxonMobil en BP reageren op vergelijkbare wijze.

Shell bestrijdt niet de doelstelling van overheden om de opwarming van de aarde te beperken tot twee graden. Het bedrijf gelooft er echter niet in dat dat gaat lukken. De overgang naar hernieuwbare energie zal tientallen jaren vergen, schetst het bedrijf in scenario's. Shell beweegt daarin mee, stelt het bedrijf, door steeds meer van olie naar gas te gaan en in te zetten op opslag van CO2, biomassa en energiebesparing. Over vertrek van beleggers maakt het bedrijf zich geen zorgen. In plaats van kerken en universiteiten, komen er wel weer hedgefondsen, constateerde de topman.

Zo onderkoeld blijft een van de grootste particuliere kolenbedrijven van de wereld, Peabody, niet. De aandelen van het bedrijf zakten ruim 80 procent in vijf jaar. "Desinvesteringen kunnen de vraag naar ons product aanzienlijk beïnvloeden", is de angstige vaststelling van het bedrijf.

4

undefined

Wat te doen met het geld dat vrijkomt?

Vooropgesteld: het is niet meer zo dat beleggingen in fossiele brandstoffen vanzelf altijd een goed rendement halen. Het idee dat de belegger met een Shell-aandeel per definitie goed zit, is geen vanzelfsprekendheid. Het is dus ook niet zo dat wie geld weghaalt uit olie, gas en kolen per se een dief is van de eigen portemonnee. Er zijn verschillende fossielvrije indexen, zoals van de Amerikaanse FTSE, die beter scoren dan de algemene koersindexen. De lage grondstofprijzen momenteel spelen daar overigens ook een rol in.

Als het terugtrekken van fossiel geld doorzet, is er straks een bak geld over voor andere bestemmingen. Het is niet bekend waar het geld dat nu al is teruggetrokken terechtgekomen is. Doorgaans worden fossiele belangen niet in één keer gedumpt, maar over een periode van vijf jaar afgebouwd.

Sommige universiteiten in de VS hebben in zichzelf geïnvesteerd, in energiezuinige gebouwen. Grote beleggers zouden projecten voor hernieuwbare energie, zoals uit wind of zon, kunnen financieren. Verzekeraar AXA liet de melding kolenbelangen te verkopen vergezeld gaan van het besluit de groene investeringen te verdriedubbelen tussen nu en 2020.

APG kondigde onlangs aan in een Nederlands windpark op zee te willen investeren. Het heeft windpark Borssele op het oog, dat in het najaar wordt aanbesteed. Dat besluit lijkt los te staan van de desinvesteringsdiscussie. Het geeft wel aan dat er nieuwe mogelijkheden opdoemen. APG zag wind op zee aanvankelijk als een te riskante onderneming, vanwege de relatief nieuwe techniek en zwalkend overheidsbeleid.

De windsector omarmde het bericht van APG als signaal aan alle investeerders dat wind op zee nu een 'veilige' belegging is. Of dat zo is, zal moeten blijken. De twee trends, verkopen van fossiel en investeren in hernieuwbare energie, geven wel aan dat de geldstromen zich langzaam verleggen.

Shell maakt zich geen zorgen over vertrek beleggers, kolenbedrijf Peabody juist wel

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden