Stop stille diplomatie, openlijke steun nodig voor Chinese activisten

Niemand is veilig in een dictatuur, luidt de stelling van de Chinese mensenrechtenadvocate Wang Yu. "De enige manier om veilig te zijn, is te stoppen met wat ik doe." Enkele maanden na deze uitspraak sms'te Wang aan vrienden dat mensen haar huis probeerden binnen te dringen. Ze verdween, nu bijna een jaar geleden. In de weken daarop viel de Chinese politie tientallen kantoren van advocaten binnen. Minstens 300 advocaten en activisten werden ondervraagd, geïntimideerd, gearresteerd en tot lange celstraffen veroordeeld, vaak op basis van vage en verzonnen aanklachten in oneerlijke processen.

Mensen als Wang Yu hoopten op steun van de internationale gemeenschap. Maar grote verontwaardiging bleef uit.

De EU bracht een verklaring uit. Nederland en andere Europese landen lieten het daarbij. Nederland veranderde niets aan haar omgang met China. Terwijl de mensenrechtensituatie er dramatisch verslechterde, bleef het business as usual, blijkt uit onderzoek van Amnesty Nederland naar de diplomatieke inspanningen sinds 2013.

Hoewel de positie van mensenrechtenverdedigers een prioriteit is in het buitenlandbeleid van Nederland, riep onze regering China niet openlijk op een einde te maken aan de vervolging van vreedzame advocaten en activisten. Er kwamen geen oproepen tot vrijlating, geen extra gesprekken met de Chinese autoriteiten over deze ongekende aanval op het maatschappelijk middenveld, en uit niets blijkt dat de banden met de raadslieden van de advocaten of hun familieleden werden geïntensiveerd, of dat de rechtszaken tegen hen kritisch werden gevolgd.

Toen onze koning een paar maanden na de massale arrestaties een staatsbezoek aan China bracht sprak hij belangrijke woorden over het belang van de rechtsstaat, en dat het bij ons prima werkt om de samenleving om haar mening te vragen. Maar de meereizende ministers, die tientallen bedrijven op een handelsmissie begeleidden, lieten de kans lopen om hun gesprekken op hoog niveau aan te grijpen voor kritische vragen over deze massa-arrestaties. Dat valt ook Chinese mensenrechtenverdedigers op. Zo zei een door Amnesty geïnterviewde activist: "Mensenrechten zijn meer dan een symbolisch onderwerp voor bij de thee, waarna de economische onderhandelingen worden voortgezet". Dat de internationale gemeenschap stil blijft, demoraliseert Chinese mensenrechtenverdedigers. Het ondermijnt hun effectiviteit.

Nederland voert het gesprek over mensenrechten in China het liefst in algemene termen en kiest bij het verdedigen van mensenrechtenverdedigers voor stille diplomatie. De impact daarvan is niet aangetoond. Chinese activisten vinden het een raadsel waarom Nederland dit soort gesprekken vooral achter de schermen voert. Zij vragen om publieke steun, een veroordeling van de situatie en een legitimatie van hun positie en het belangrijke werk dat zij voor de Chinese samenleving verzetten.

Is de Nederlandse regering soms bang voor strafmaatregelen van China? In dat geval verlamt angst niet alleen de Chinese staatsburgers, maar reikt deze ver over de landsgrenzen heen.

Om mensenrechtenactivisten als Wang Yu echt te steunen, moet en kan Nederland veel meer doen. Als de regering de aan zichzelf opgelegde 'morele en wettelijke verplichting' om mensenrechten te verdedigen wil waarmaken, moet zij zich niet laten leiden door de angst om minder voorverpakte kazen of bloembollen te verkopen. Ze kan beter een voorbeeld nemen aan het lef van Chinezen die voor hun rechten opkomen en ondanks grotere persoonlijke risico's niet opgeven. Voorbeelden als Wang Yu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden