'Stop met zeuren, word weer blij!' Adjiedj Bakas

Adjiedj Bakas (Nickerie, Suriname, 1963) is trendwatcher. Hij houdt jaarlijks wereldwijd zo'n tweehonderd lezingen voor overheden en bedrijven. Zijn boodschap heet 'vaak provocerend maar altijd positief' te zijn.

I Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben

"Mijn vader was moslim, mijn moeder hindoe. Ook in Suriname geldt: twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen. Daarom besloten ze allebei hun geloof te laten vallen en naar iets nieuws op zoek te gaan. Ze zijn bij alle kerkgenootschappen langs geweest - vertelt u eens, waarom zouden we ons bij u moeten aansluiten? - en uiteindelijk had de dominee van de Nederlands Hervormde kerk kennelijk het beste verhaal. Mijn ouders zijn overgestapt en gingen, zoals alleen bekeerlingen dat kunnen, all the way. Iedere zondag naar de kerk, catechisatie, zondagsschool: het hele rijtje. Ik voel mij nog altijd Nederlands-hervormd, maar alleen in naam. De god van mijn jeugd heeft er in de loop der jaren heel wat collega's bij gekregen."

undefined

II Gij zult u geen gesneden beeld maken noch enige gestalte van wat boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is

"Van mij mag iedereen meedoen. Of zoals mijn hindoe-oma tegen mijn moeder zei nadat haar dochter zich had bekeerd: 'Wij aanbidden zo'n zes miljoen goden, die Jezus van jou kan er makkelijk bij.' Mijn huis staat vol gesneden beelden. Ik geloof dat er veel meer is tussen hemel en aarde. Zo weet ik zeker dat Sjoerd Groenewold, mijn eerste echtgenoot die vierentwintig jaar geleden aan kanker overleed, mijn gids is. Ik merk het meteen als hij in de buurt is. Volgens een man die ik in Israël ontmoette, heb ik overigens een hele groep mensen om mij heen met wie ik in een vorig leven in een klooster heb gewoond. Of het echt zo is vind ik niet belangrijk; het is vooral fijn om te bedenken dat het zo zou kunnen zijn."

undefined

III Gij zult de naam van de Heer uw God niet ijdel gebruiken

"Als ik in religieuze kringen een lezing moet houden, zoals laatst op Goeree-Overflakkee waar de SGP de grootste partij is, meld ik van tevoren: 'Dames en heren, ik zal proberen om niets te zeggen wat bij u mogelijk als godslasterlijk overkomt. Mocht ik in mijn enthousiasme er toch zoiets uitflappen, dan bied ik u bij voorbaat mijn excuses aan. Het is nooit kwetsend bedoeld.' Ik respecteer mijn publiek. Bovendien heb ik zelf ook niet zo'n behoefte om te vloeken. Provoceren wel, ja. Beetje plagen, beetje sarren af en toe.

Ik word zelf zelden onheus bejegend maar dat komt doordat ik het niet láát gebeuren; je kunt zoiets ook over jezelf afroepen. Sommige mensen voelen zich altijd slachtoffer: slachtofferitis noem ik dat. Neem de - doorgaans talentloze - klagers over Zwarte Piet. Ik voorspel je: de dag nadat het sinterklaasfeest is afgeschaft gaan ze mekkeren over een schadevergoeding voor de slavernij van hun voorouders, want dáár is het hen werkelijk om te doen. Wie alle shit uit het verleden met zich mee blijft dragen komt geen millimeter vooruit in het leven. Mijn man, Vinco David, is Joods, maar hij heeft nooit één cent van de Duitsers willen aannemen als compensatie voor het vermoorden van zijn familie door de nazi's . 'Als ik dat doe', zegt hij, 'blijf ik mij voor altijd slachtoffer voelen.' Wij tuffen vrolijk in onze BMW 7 door het land waar driekwart van zijn familie is uitgeroeid. De oorlog is voorbij, de slavernij is al lang geleden afgeschaft. Klaar, weg, foetsie. Mijn moeder zei altijd: 'Als je schoon wil worden moet je niet in de modder gaan rollebollen, maar een douche nemen.' Zo is het. Even schrobben, afspoelen en weer door."

undefined

IV Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt, zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Here uw God, dan zult gij geen werk doen

"Jeroen van Putten, mijn healer, zei laatst tegen mij: 'Adjiedj, je werkt véél te hard. Je moet de dingen anders gaan aanpakken. Ik wil dat je een tijdje een sapkuur gaat doen.' Begin ik volgende week aan. Twee maanden alleen maar groente- en fruitsapjes. En dat dan twee of drie keer per jaar gedurende een weekje herhalen. Een hedendaagse invulling van de christelijke vastenperiodes van vroeger. En ik mediteer. Elke dag. Ik heb vanochtend ook weer braaf gemediteerd. Merk je niet hoe scherp ik ben? Het voordeel van meditatie is dat je het overal kan doen. Ik neem vaak zo'n sabbatmomentje op de achterbank van de auto, als ik door een studentje het land word rondgereden. Even stilte. Even rust in jezelf. Heel plezierig. Ik heb haar er destijds om vervloekt - welke jongen van twaalf, dertien wil nou stilzitten en zwijgen? - maar inmiddels ben ik mijn moeder eeuwig dankbaar dat zij ons destijds naar meditatieles heeft gestuurd."

undefined

V Eer uw vader en uw moeder

"De eerste tien jaar van mijn leven was er niets aan de hand. Mijn vader zorgde goed voor ons. Hij wekte ons om vijf uur 's ochtends voor bijlessen, zodat we op de school waar hij zelf ook les gaf konden uitblinken. Of ik van hem hield kan ik je eigenlijk niet zeggen... Ik was eerder een moederskindje. Altijd dol op haar geweest.

Op een dag werd mijn vader ontslagen, ik weet niet precies waarom. Hij kon niet goed met tegenslag omgaan, werd depressief en raakte aan de drank. Ik schaamde me voor hem, ik ergerde me aan hem, ik bad in de kerk tot God dat hij ermee zou stoppen... met slaan vooral. Als hij dronken was sloeg hij ons, en onze moeder. Met de vuist, waar hij ons maar raken kon. Ik heb hem meerdere keren met een kapmes achter mama aan zien rennen. We probeerden haar te redden, te beschermen, maar dat lukte natuurlijk niet. Het was misschien ook eigenbelang: als haar, onze rots in de branding, iets zou overkomen, zaten wij met die alcoholist opgescheept.

Ik heb een keer tegen mijn moeder gezegd: ga scheiden. Of gooi gemalen glas in zijn eten, dan krijgt hij inwendige bloedingen en zijn we van hem af. 'Nee', zei ze, 'dit is Suriname, zo werkt het hier niet.' Achteraf weet ik dat ze gelijk had: een gescheiden vrouw, in die tijd, in die cultuur, zou enorm in de problemen komen. En moord zit niet in haar systeem. Ze zou verteerd worden door schuldgevoel. Ze had een manier gevonden om aan de dagelijkse ellende te ontsnappen: meditatie. Het werkte bij haar - even uit de realiteit stappen, opladen en dan weer door - daarom had ze ons aangespoord er ook mee te beginnen. Het is haar redding geweest; zo heeft ze het tot aan zijn dood vol kunnen houden.

Ik heb hem uit mijn leven weggesneden. Ik vertrok op mijn achttiende uit Suriname en heb mijn vader nooit meer teruggezien. Geen idee wanneer hij precies is overleden. Vijf jaar geleden, geloof ik. Op verzoek van mijn moeder ben ik bij de crematie aanwezig geweest. Het deed me niets.

Het is een verdrietig verhaal, maar iedereen draagt dingen mee in zijn leven, toch? Bovendien heb ik mijn moeder nog. Schat van een vrouw. Iedereen is dol op haar. Ze is open. Vrolijk. Toen die man nog leefde nam ik mijn moeder vaak mee op reis, dan was ze er ook even een maandje tussenuit. En waar we ook kwamen: ze stapte op iedereen af en begon meteen te babbelen. 'Hallo!' Ik heb haar een keer in Japan met een grote groep oude vrouwtjes de grootste lol zien hebben. De mooiste eigenschap van mijn moeder is dat ze ook respect heeft voor de dingen die ze niet begrijpt. Eigenlijk heb ik de ideale opvoeding gehad: mijn moeder gaf het goede voorbeeld en mijn vader heeft laten zien wat ik beter niet kan doen. Ik houd van een goed glas wijn hoor, maar ik wil nooit dronken worden en de controle verliezen. Nooit."

undefined

VI Gij zult niet doodslaan

"Natuurlijk zou ik kunnen doden! Ik ben een schorpioen. Dat zijn venijnige beestjes, pas maar op. Mijn moeder heeft ons vroeger geleerd een kip te slachten - voor het geval het een keer oorlog of crisis is en je dus zelf voor je eten moet zorgen. Kop vastpakken en de nek omdraaien. Ik vond het griezelig, maar ik heb het wel gedaan. Als het moet, dan doe je het.

Het lijkt me logisch dat ik, als ik bijvoorbeeld tegenover zo'n idioot van IS zou komen te staan, ook als eerste probeer te handelen. Het is hij of ik. We moeten iets meer volgens de wetten van de natuur gaan leven; onszelf vermannen, harder worden. We zijn in Nederland veel te lang te lief geweest. Ik ben in gevangenissen en psychiatrische instellingen geweest en ik kan je zeggen: er zijn echt mensen zonder geweten. Geestelijk gestoord. Reddeloos verloren. Ook de psychiaters vertelden mij: 'Meneer Bakas, met deze mensen weten wij ons geen raad meer.' Nou, ik weet het wel. De doodstraf herinvoeren. Uitschakelen. Weg ermee.

Neem de Irakees die onlangs oma Toni, een vrouw van 94, in de Amsterdamse Pijp heeft neergestoken. Hij is ziek, ja, maar het is toch niet de griep of zo? Zo'n vent wordt nooit meer beter. Moeten wij zo iemand dan voor honderdduizenden euro's opvang bieden? Ik zeg: op de elektrische stoel met die gast. Of terug naar Irak, dat mag ook. Die gek is eigenlijk niet eens óns probleem. Lossen ze het daar maar op. Toedeloe. Hard? Vind je? Lieve schat, ik ben juist mild gestemd vandaag."

undefined

VII Gij zult niet echtbreken

"Mijn eerste grote liefde heeft mij naar Nederland gehaald. Hij had al een partner, ik was zijn buitenman. Daarna kwam ik Sjoerd tegen. We hebben samen het bedrijf, dat toen nog Dexter BV heette, opgericht. Toen we elkaar leerden kennen zei hij: 'In mijn familie krijgt iedereen kanker. Ik word waarschijnlijk niet ouder dan vijftig, dus laten we ons leven zo inrichten alsof elke dag de laatste kan zijn. Work hard, play hard.' Ik was eenentwintig, hij was vijftien jaar ouder. 'Het zal wel meevallen', dacht ik, maar na zes jaar werd hij ziek en twee jaar later was hij dood. Het was vreselijk, natuurlijk, maar we hebben een geweldige tijd samen gehad. Tennyson dichtte ooit: 'It is better to have loved and lost than to never have loved at all'.

Ook Sjoerd en ik hadden geen monogame relatie. Zijn buitenman, Cedric, heeft hem met mij verpleegd. We hebben hem samen afgelegd en begraven. Je kunt van meer mensen tegelijkertijd houden.

Inmiddels ben ik al weer achttien jaar met mijn derde grote liefde, Vinco. We hebben allebei een drukke baan, vaak op reis, maar daardoor hebben we elkaar ook veel te vertellen. Hoe het nu zit met die polyamorie - wat een rotwoord trouwens, het lijkt wel voetschimmel - gaat je niets aan."

undefined

VIII Gij zult niet stelen

"David Pinto heeft mij in een interview met jou (Tien Geboden, 15 maart 2014, AV) van diefstal beticht. Ik zou een 'exacte kopie' van een boek van hem hebben uitgegeven. Bewezen onzin. Wie mij kent, weet dat ik nooit zal stelen. Ik ben een typisch onderwijzerskind; iemand die het niet in zijn hoofd zal halen om zijn ouders te beschamen.

Ik interpreteer dit gebod ruimer. Een bedrijf hoort klanten waar voor hun geld te bieden. Zo niet, dan overtreed je dit gebod. Neem HK Strategies, een pr-bureautje uit een Buitenvelderts flatje dat wat pr-werk voor een boek van mij zou doen. Nul resultaat, maar wel een vette rekening ingediend: uurtje-factuurtje. Dat is een typisch voorbeeld van oude economie. Zo'n toko wordt links en rechts ingehaald door nieuwe bureaus die wél weten hoe het moet en die hun klanten niet bestelen."

undefined

IX Gij zult geen valse getuigenissen spreken tegen uw naaste

"Mag ik in dit verband nog even terugkomen op dat interview met Pinto? Jij had natuurlijk aan hoor- en wederhoor moeten doen. Hoe kon je zulke kwaadsprekerij zomaar publiceren? Je bent stout geweest, Arjan. Straks krijg je klapjes.

Ik roep ook van alles, dat is waar, maar ik probeer de balans tussen serieuze kost en grapjes wel goed in de gaten te houden. Ik kan met een big smile de meest verschrikkelijke dingen zeggen, maar omdat er altijd een kern van waarheid in zit kom ik ermee weg. Iemand die ronduit liegt, heeft aan mij een kwaaie. Krijgt meteen een advocaat op z'n dak. Ik houd niet van ruziemaken, maar ik ben er heel goed in."

undefined

X Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is

"Hindoestanen zijn zeer ambitieus. Een sociaal huurwoninkje is niet genoeg, het moet een flink koophuis zijn. Ik verzamel kunst, mooie glimmende spulletjes - Vinco noemt mij niet voor niets een ekster. Ik heb vrienden die wel duizend keer zo veel hebben, maar dat wil niet zeggen dat ik hen die rijkdom misgun.

Weet je, ik had ooit maar één wens: weg uit Suriname, de grote wereldsteden zien. Mijn coach Kathy ten Broeke - die ik 'moederpoes' noem - verbaast het niets dat ik op deze plek ben uitgekomen. Het stond in de sterren geschreven.

Volgens haar zal ik mij, nu ik als vijftigplusser in de 'been there, done that'-categorie ben beland, vooral gaan bezighouden met de praktische invulling van de trends die ik in de afgelopen jaren heb gesignaleerd.

Ik wil mensen hoop en troost bieden. Ik wil laten zien wat er allemaal mogelijk is, hoe goed de economie draait, welke doorbraakinnovaties eraan komen. Doe er wat mee, maak iets van je leven! Ik weet hoe snel het voorbij kan zijn.

Daarom heb ik ook geen geduld voor treuzelaars. Ben je niet gelukkig in je huwelijk? Ga weg! Bevalt je baan je niet meer? Ga iets anders doen! Hoezo: dat kan toch niet zomaar? Da's nou precies wat ik bedoel. Het kan altijd. Als je alles loslaat heb je twee handen vrij om de toekomst te grijpen. Stop met zeuren. Word weer blij."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden