Reportage

Stop met protesteren, zegt Turkse oppositieleider: ‘De situatie is lachwekkend, dus lach vooral’

Aanhangers van CHP gaan de straat op nadat de Turkse kiesraad heeft besloten dat de burgemeestersverkiezingen in Istanbul opnieuw moeten worden gehouden.Beeld Joris Van Gennip

De afgezette burgemeester Imamoglu van Istanbul roept zijn aanhangers op niet te protesteren tegen de ongeldigverklaring van zijn verkiezing. ‘De situatie is lachwekkend, dus lach vooral.’

Maandagavond grepen inwoners van Istanbul naar hun potten en pannen. Kort daarvoor had de hoge kiesraad de verkiezing van oppositieburgemeester Ekrem Imamoglu ongeldig verklaard. Uit protest sloegen zijn aanhangers hun frustratie los op het keukengerei. Een kakofonie van machteloos metaal galmde door de straten van de miljoenenstad.

In de wijk Besiktas, een bolwerk van de oppositie, gingen een paar honderd jongeren de straat op. Met gebalde vuisten en opgeheven smartphones eisten ze het aftreden van de kiesraad en van de regering. “Wij zijn de soldaten van Mustafa Kemal Atatürk!”, brulden de twintigers, verwijzend naar de streng seculiere stichter van Turkse republiek.

Al snel omsloot een strakke kolonne politieagenten de demonstranten. Militairen hielden de wacht bij opgetrommelde pantserwagens. Na een paar uur keerden de jongeren terug naar huis of naar de kroeg. Hun protest kwam de wijk niet uit.

Voor de Turkse oppositie is dat maar beter ook. Demonstrerende jongeren met bierflesjes zijn een buitenkansje voor de AKP-regering. Pro-regeringsmedia zullen hen met het grootste gemak neerzetten als een opgefokte minderheid die het land naar de afgrond wil trekken. President Erdogan heeft altijd baat bij de schijn van chaos.

De afgezette Imamoglu trapte niet in die val. Na het besluit van de kiesraad verscheen hij via een livestream op Twitter vanachter de bescheiden eettafel van zijn buren. Het gezelschap was net aangeschoven voor de iftar, de maaltijd waarmee moslims hun vasten breken tijdens de ramadan, die net is begonnen. Kort daarop trok Imamoglu naar het plein van de volkswijk Beylikdüzü voor een toespraak die velen verbaasde.

“Ramadan is de maand van de omhelzing”, glimlachte de 49-jarige politicus, die zijn aanhang verzocht geen anti-regeringsleuzen te gebruiken. “Op onze pleinen wordt geen boe geroepen. Op onze pleinen is er liefde. Zij willen juist conflict en gescheld van ons. Maar wFij, de mensen die niet willen dat dit volk met elkaar vecht, wij zullen elkaar met klem omhelzen!”

Perfecte underdog

De volgende ochtend vloog Imamoglu naar Ankara voor een spoedoverleg met de partijleiding van de CHP. Opnieuw was het resultaat optimisme, geen ongenoegen. De partij riep niet op tot protesten en besloot de nieuwe burgemeestersverkiezingen niet te boycotten, zoals sommige leden hadden geopperd. “Alles komt goed”, verklaarde partijleider Kemal Kilicdaroglu. Het zinnetje werd een trending hashtag op Twitter.

Kilicdaroglu is in veel opzichten de architect van Imamoglu’s succes. De oude bureaucraat probeert zijn partij al negen jaar los te weken van haar strikt seculiere verleden om een meer inclusieve en economisch linkse koers te kunnen varen. Zeker nu Erdogans achterban wordt geraakt door torenhoge inflatie en werkloosheid lijkt dat het beste antwoord tegen het rechtse populisme van het paleis.

Toch ontbreekt het Kilicdaroglu aan Imamoglu’s grootste kracht: charisma. Als relatieve nieuwkomer wist de jonge Imamoglu zich te onttrekken aan het vastgeroeste elitaire imago van de CHP en een handreiking te doen naar AKP-kiezers. Daarbij kan de afgezette burgemeester inmiddels rekenen op de begeerlijke status van de perfecte underdog. Tegen beter weten in kroonde Erdogans regering Imamoglu tot de nieuwe ster van de Turkse oppositie.

De AKP zal het dan ook moeilijk krijgen tijdens de nieuwe burgemeestersverkiezingen van 23 juni. Althans, tenzij de kiesraad opnieuw bereid blijkt om de regering een handje te helpen. Het roept de vraag op of Imamoglu’s lachende optimisme niet ook van een zekere naïviteit getuigt.

Maar er is geen andere optie, stelt de onttroonde burgemeester. “Verlies nooit je glimlach”, vermaande hij zijn achterban op maandagavond. “Ze proberen onze verkiezingsoverwinning te stelen. Misschien zijn jullie er klaar mee, maar verlies de hoop niet. Dit is een komedie. De situatie is lachwekkend, dus lach vooral.”

Onbetwistbaar: ‘Uitslagen worden geaccepteerd’

De Turkse hoge kiesraad kondigde maandagavond aan dat nieuwe burgemeestersverkiezingen moeten worden gehouden in Istanbul. Een woordvoerder van president Erdogan noemde dat besluit ‘een overwinning voor de Turkse democratie’. Volgens de AKP-regering waren er tijdens de stembusgang van 31 maart grootscheepse ongeregeldheden, waardoor de nipte overwinning van oppositiekandidaat Ekrem Imamoglu ongeldig zou zijn.

Maar volgens de Turkse oppositie zijn er geen concrete bewijzen van fraude en probeert de regering tegen de wil van het volk in te gaan. Ook de Europese Unie sprak zorgen uit. “De rechtvaardiging van dit vergaande besluit moet zonder enige vertraging publiekelijk gemaakt worden”, verklaarde Federica Mogherini, de hoogste EU-vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken.

Als de burgemeestersverkiezingen in Istanbul inderdaad ten onrechte ongeldig zijn verklaard, is dat een keerpunt in de Turkse geschiedenis. Ondanks al haar gebreken rust de Turkse democratie al sinds 1950 op een onbetwistbaar basisprincipe: uiteindelijk worden verkiezingsuitslagen, soms na enig geharrewar, geaccepteerd.

Lees ook:

Erdogans partij krijgt haar zin:  de verloren burgemeestersverkiezing in Istanbul moet opnieuw.

Van de 15 miljoen inwoners komen er maar weinig oorspronkelijk uit Istanbul.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden