Stop met het benoemen van pretpakketprofessoren

Volgens het Rathenau Instituut dreigt Nederland achterop te raken als het gaat om haar internationale wetenschappelijke positie. Een van de oorzaken is dat ’de geldstromen nu niet afhankelijk zijn van de kwaliteit van het onderzoek’.

Dat kan wel wat stelliger! Nederland richt zich op de kenniseconomie en heeft tegen de achtergrond van moordende internationale concurrentie er weer een hoogleraar bij: en wel op het gebied van 'rookontmoediging'. Marc Willemsen wordt in Maastricht bijzonder hoogleraar Tobacco Control Research aan de Universiteit Maastricht.

Ik moest bij dit nieuws denken aan de sketch van Koot en Bie eind jaren '70 toen zij de Teleac-cursus ’Chinees’ hadden ontwikkeld. Daarin leerde cursusleider Van Kooten hoe we ons eten van de afhaalchinees precies moeten uitpakken.

Maar het echte probleem is toch wel de betalingswijze van dergelijke leerstoelen. Neem de hoogleraar rookontmoedigingsbeleid. Hij gaat het hoogleraarschap combineren met zijn werk bij Stivoro (Stichting Volksgezondheid en Roken) die ook de leerstoel financiert. Dat is het Nederlandse centrum voor tabaksontmoediging. Dus voor het geval u dacht dat alleen de tabakindustrie zich de afgelopen jaren heeft ingekocht op talloze plaatsen om het publiek debat te beïnvloeden, de tegenpartij doet net zo hard mee. Volgens Willemsen ’werkt het beleid van de overheid onvoldoende om het roken effectief te ontmoedigen.’ Voor uw beeld: de uitkomst van het onafhankelijk onderzoek staat dus kennelijk ook al vast.

We zien het overal. De hoogleraar Studie van Adoptie is een bijzondere leerstoel namens de vereniging Wereldkinderen en de hoogleraar zelf is moeder van twee adoptiekinderen. Ook dat lijken geweldige referenties voor het doen van ’onafhankelijk onderzoek naar de effecten van adoptie op de ontwikkeling van kinderen’.

Hoogleraar Friso de Zeeuw – gefinancierd door de vastgoedsector en werkzaam voor het Bouwfonds – heeft zich de afgelopen jaren niet gericht op het voorspellen van de aanstaande vastgoedcrisis en de leegstand in de kantorensector, maar juist op het ’redden’ van het Groene Hart door het bouwen van 35.000 woningen in dat zelfde Groene Hart.

De 100-jarige Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging heeft in 2007 de leerstoel faunabeheer in Wageningen in het leven geroepen. ’Zo wordt de wetenschap geënthousiasmeerd onderzoek te doen naar vraagstukken rondom wild, fauna en de rol van jacht, beheer en schadebestrijding’, meldt de organisatie.

Waar het om gaat, is dat deze inkoop van wetenschappelijk advies door bedrijven en maatschappelijke organisaties ten koste gaat van de kwaliteit van het wetenschappelijk domein en het onafhankelijk onderzoek. Niet alleen vanwege het gebrek aan wetenschappelijkheid, maar ook vanwege het feit dat veel van de bijzondere leerstoelen maatschappelijke vraagstukken betreffen, en niet dus zozeer bijdragen aan echte technologische ontwikkeling.

Dat is logisch, want het is juist de bedoeling om het publieke debat en de politieke besluitvorming te beïnvloeden. Harde technologische leerstoelen zijn daarom veel minder populair. Maar daar zit wel het grote probleem van de Nederlandse kennisinfrastructuur. We leiden te weinig hoogwaardige technici op en hebben te weinig tophoogleraren en studenten in de harde vakken. De enigen die dat ontkennen, zijn de pretpakketprofessoren in kwestie en het management van de universiteiten.

Het zou het nieuwe kabinet sieren als het de kwaliteit van het wetenschappelijk domein gaat verbeteren door in te grijpen in dit inkopen van wetenschappelijke posities. Wetenschap moet weer onafhankelijk worden. Dat alles kost misschien meer belastinggeld, maar dat moeten we dan maar financieren met een extra heffing op tabak of de jachtvergunning. Maar bovenal betaalt het zich terug in betere wetenschappelijke prestaties.

Wordt vervolgd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden