Stop met die onzekerheid en neem je lot in eigen handen

Toen er afgelopen juli weer sombere cijfers over de Nederlandse economie verschenen, en het consumentenvertrouwen nog onverminderd laag was, vroeg deze krant aan oud-minister Ruding hoe ons land toch zo diep kon zinken. Volgens Ruding kwam dat door 'onzekerheid, door onduidelijk overheidsbeleid'. Ruding: "Mensen krijgen van de overheid steeds tegenstrijdige verhalen te horen. Er moet duidelijkheid komen, over onder meer de arbeidsmarkt en de hypotheken. Van het verscherpen van de WW is weinig overgebleven, net als van de versoepeling van het ontslagrecht."

De negatieve stemming in Nederland komt door onduidelijkheid van overheidswege. "Onzekerheid is absoluut onwenselijk", zegt René Gude. "Ik hou er in elk geval niet van. Maar juist daarom wacht ik niet tot de overheid mijn stemming verbetert door 'meer duidelijkheid' te scheppen. We kunnen toch ook zelf het beest in de bek kijken en vervolgens handelingsperspectieven verzinnen?"

Dat stemt vrolijker?
"Ja, de oorzaak van een slecht humeur is nooit de crisis buiten, maar altijd het gevoel zelf niet in control te zijn. Onzekerheid is het ontbreken van handelingsperspectieven. De stresserige passiviteit die daaruit voortvloeit, is maar heel kort productief. Als de beslissing - desnoods een verkeerde - uitblijft, word je treurig, kwaad, bangig of een subtiele combinatie daarvan. Desparatio noemden ze dat in de Middeleeuwen. Het voelt precies zo akelig als het klinkt."

De crux is zelf controle hebben?
"Precies. Na de Eerste Wereldoorlog is onderzoek gedaan naar de mentale conditie van piloten die met Fokker-vliegtuigjes vijandelijke linies bestookten, en naar soldaten die hangend aan een ballon de vijand moesten bombarderen."

Bombarderen zonder vliegtuig?
"Ja, als de wind goed stond, liet men toen ook soldaten aan een ballon met een touw de lucht in gaan. Die soldaten droegen bommen onder de arm, die zij achter vijandelijke linies lieten vallen, waarna de eigen troepen de touwen inhaalden en de soldaat terugkeerde."

Vreselijk.
"Waarom zeg je dat?"

Hang je daar te wachten tot ze je neerknallen.
"Uit de cijfers bleek dat de ballonvaarders veel grotere overlevingskansen hadden. Maar jouw reactie sluit aan bij de bevindingen van de onderzoekers. Na de oorlog hadden de piloten die het overleefd hadden nauwelijks psychische klachten, terwijl de ballonvaarders met onverwerkbare trauma's opgezadeld zaten. Verklaring van het onderzoek: hoe slecht hun kansen ook waren, de piloten hadden het gevoel hun lot zelf in handen te hebben. Zij hadden een stuurknuppel. De ballonvaarders niet, zij dreven voort op de wind en konden hun lot niet beïnvloeden, zij werden gek van de kogels die hun om de oren vlogen.

Hetzelfde zie je nu bij vliegangst. Dat komt veel meer voor dan iets als rijangst, hoewel vliegen statistisch gezien veel veiliger is dan autorijden. Dat je volkomen passief overgeleverd bent aan de goden of aan de piloten, maakt passagiers angstig. Bij autorijden heb je altijd het idee dat je je lot in eigen hand hebt. Een onzinnige gedachte, maar dat doet er blijkbaar niet toe."

Terug naar de vreesachtige Nederlander die van Ruding moet durven consumeren.
"Net als die piloten zijn we erbij gebaat ons lot in eigen hand te nemen. Waarom zouden wij niet doen alsof de hypotheekrenteaftrek al weg is? Dan heb je voorlopig elk jaar een meevaller. Een mens zou nooit afhankelijk moeten zijn van een ballon met hete lucht. Toch is dat het beeld dat oprijst uit Rudings advies aan de overheid om ons vreesachtige schaapkens herderlijk naar grazige weiden te voeren. Wie zichzelf ziet als een willoos onderdaan van de overheid produceert zijn eigen tristesse. Dóódzonde volgens de Middeleeuwers. Doodzónde zou ik zeggen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden